تیک‌، یکی از شایع‌ ترین مشکلات روانی است که به گفته کارشناسان دلایل شیوع آن چندان مشخص نیست، ولی تخمین زده می‌ شود بین 5 تا 25 درصد کودکان در سنین مدرسه نیز نوعی از اختلال تیک را تجربه می ‌کنند.

تیک ‌ها حرکات غیرطبیعی ناگهانی، مکرر، سریع و هماهنگی هستند که معمولا به راحتی قابل تقلید هستند.

 

 


حرکات به‌ صورتی مشابه مکررا رخ می ‌دهند و بیمار قادر است به ‌صورتی ارادی برای مدتی کوتاه آن ها را مهار کند، اما این امر ممکن است سبب اضطراب بیمار شود.

تیک‌ ها در نتیجه فشار روانی تشدید می ‌شوند و حین فعالیت‌ های ارادی و تمرکز فکری کاهش یافته و در خواب از بین می‌ روند.

 

دکتر علیرضا پیرخائفی، روان‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه، تیک‌ ها را فعالیت‌ های حرکتی - صوتی می ‌داند که به ‌صورت ناگهانی اتفاق می‌ افتند و در آن، فرد توان مقاومت خود را از دست داده و ظاهرا مقابله با‌ آن هیچ فایده‌ای نخواهد داشت.

وی، پریدن گوشه‌ چشم، پرش در ناحیه ‌گردن و حرکات اضافه در شانه را از تیک ‌های حرکتی می ‌داند و در خصوص تیک ‌های صوتی ابراز می ‌کند، در این ‌گونه تیک‌ ها علاوه بر تکان‌ های عضلات، سیستم صوتی نیز(مانند صاف کردن گلو، خرخر کردن و بالا کشیدن بینی و …) درگیر می ‌شود.

تیک‌ هایی که به تازگی آغاز شده‌اند، اغلب نیاز به درمان ندارند.

توصیه مناسب به والدین و اطرافیان کودک مبتلا به تیک این است که توجهی به تیک ‌ها نداشته باشند، زیرا تمرکز روی تیک، باعث تشدید آن می‌ شود.

اکثر تیک‌ هایی که تازه آغاز شده‌اند، مسیر محدود و گذرایی دارند و به سمت اختلال جدی ‌تری پیش نمی ‌روند و حداکثر طی دوره‌های استرس ‌آور عود می‌ کنند. معدودی از تیک‌ ها بیشتر از یک ‌سال طول می ‌کشند.

تیک در آقایان سه‌ برابر بیشتر از خانم ها است و تیک‌ های مزمن بیشتر بین سنین 6 تا 12سالگی دیده می ‌شوند.

شایع ترین نواحی از بدن که تیک های حرکتی در آنها دیده می شوند، عبارت اند از:

سر و صورت و دست ها و بازوها و بیشترین حرکات به صورت چشمک زدن، شکلک در آوردن، چین دادن به پیشانی، بالا انداختن ابروها، پلک زدن زیاد، چرخش سر، پرتاب کردن دست ها و بازوها، بالا انداختن شانه و نیز تکان دادن پا و ... است.

تیک های صوتی نیز بیشتر به صورت اصواتی مثل سرفه کردن، صاف کردن گلو، غرغر کردن، بالا کشیدن بینی و... تظاهر می کند.

بعضی از تیک ها نیز پیچیده تر هستند و چندین گروه عضلانی یا صوتی را شامل می شوند و به اشکالی مانند رفتارهای نظافتی، بوییدن اشیاء، تقلید حرکات و رفتار مشاهده شده، ادا و اطوارهای زننده، تکرار کلمات، بددهنی و استفاده از کلمات زشت و ... تظاهر می یابند.

همچنان که اشاره شد، تیک ها رفتارهایی غیرارادی هستند. هرچند برخی افراد قادرند تیک های خود برای چند دقیقه یا حتی چند ساعت سرکوب کنند، اکثراً مبتلایان از وجود تیک خود آگاهی ندارند یا قادر به مقاومت در برابر آن نیستند.

تیک ها ممکن است در موقعیت های اضطراب  آوری مثل سر جلسات امتحان  تشدید شوند و در مقابل در موقعیت های آرامش بخش تخفیف یابند. این حرکات یا اصوات اغلب - ولی نه همیشه - هنگام خواب از بین می روند.

نوع خاصی از اختلالات تیک موسوم به «اختلال توره» می باشد که شامل بروز هر دو نوع تیک حرکتی و صوتی در یک کودک در دوره ای بیش از یک سال است. در این اختلال معمولاً تیک های اولیه حرکتی در ناحیه صورت و گردن شروع می شود و یا گذشت زمان به نواحی پایین تر بدن گسترش می یابد و بعد از چند سال نیز تیک های صوتی ظاهر می شوند. این اختلال، اختلالی نادر است و بین بروز آن و اختلال نقص توجه/ بیش فعالی ADHD وسواس های فکری و عملی ارتباطاتی مشاهده شده است.

نکته بسیار مهم در اختلالات تیک، افتراق آن از بعضی حرکات قالبی و تکراری کودکان مثل کوبیدن سر، تاب دادن بدن و یا ناخن جویدن است. در چنین حالاتی حرکات معمولاً ارادی است و باعث تسکین و آرامش کودک می شوند، در حالی که تیک ها ماهیتی غیرارادی دارند و با ایجاد آرامش در کودک نیز همراه نیستند و حتی به درجاتی نیز باعث ایجاد تنش و اضطراب می شوند.

 

 



تاريخ : یکشنبه ٢٧ اردیبهشت ۱۳۸۸ | ٢:۱٥ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()