آشنایی با آزمون های عملکردی ( ارزشیابی اصیل ) 

 جان مولر:‹‹ نوعی از ارزشیابی را که در آن از دانش آموزان خواسته می شود کاری شبیه کارهای روزمره انجام داده و از مهارت ها و اطلاعات ضروری خود به طور بهینه استفاده کنند را ارزشیابی اصیل گویند .››

گرنت ویگنیز :‹‹ دراین نوع از ارزشیابی مسایل و سوالات مهمی مطرح می شوند و دانش آموزان باید از اطلاعات خود برای انجام عملکردی موثر و خلاق استفاده نمایند . این سوالات  با سوالات و مشکلات نوجوانان و یا متخصصان آموزشی متفاوت و یا مشابه هستند . ››

ریچارد جی استیگینز:‹‹ آزمونهای عملکردی برای تقویت مهارت ها و توانایی های  ویژه دانش آموزان به منظور استفاده از مهارت ها و اطلاعات یاد گرفته شده توسط آنهامی باشد .››

ارزشیابی اصیل چگونه است ؟

          معمولا ارزشیابی اصیل شامل کاری است که دانش آموزان باید آن را انجام دهند و دستورالعملی که عملکرد دانش آموزان توسط آن مورد ارزیابی قرار می گیرند .

   ارزشیابی اصیل از چه نظر با ارزشیابی سنتی مشابه و یا متفاوت است ؟

          در زیر به مقایسه دو نوع از ارزشیابی می پردازیم :

ارزشیابی سنتی :

          منظور از ارزشیابی سنتی ، ارزشیابی آزمونهای چهار جوابی ، پرکردن جاهای خالی ،‌ صحیح / اشتباه و اتصالی می باشد که استفاده از این آزمونها هنوز در آموزش ، متداول و رایج است . به طور معمول در این آزمونها ،‌دانش آموز جوابی را انتخاب می کند و یا برای پرکردن جاهای خالی ، اطلاعاتی را به یاد می آورد. این آزمونها می توانند به عنوان آزمونهای استاندارد و یا آزمونهای تهیه شده توسط معلم در نظر گرفته شوند . همچنین این آزمونها می توانند به صورت محلی ، ایالتی و یا بین المللی اجرا شوند . در پشت ارزشیابی سنتی و اصیل عقیده ای نهفته است که بر اساس این عقیده ،‌هدف اولیه مدارس در گذشته ،‌پرورش افرادی مفید و سازنده بوده است . از ابتدا،‌ نقطه نظرات درخصوص ارزشیابی به دو دسته تقسیم شده اند . زمینه ارزشیابی سنتی فلسفه آموزش  بوده و از اهداف زیر برخوردار است :

      1-هدف مدرسه پرورش افرادی مفید و سازنده است .

2-   دانش آموزان برای نیل به هدف بالا ،‌باید از مهارتها و اطلاعات خاصی برخوردار باشند .

   3- مدرسه باید این مهارت ها و اطلاعات را به دانش آموزان آموزش دهد .

 برای اطلاع از موفقیت در این امر ، مدرسه باید مهارت ها و اطلاعات
دانش آموزان را مورد ارزیابی قرار دهد . 

در مدل ارزشیابی سنتی ، برنامه آموزشی از ارزشیابی تشکیل شده است . در ابتدا میزان اطلاعات دانش آموزان سنجیده شده ،‌برنامه آموزشی براساس این اطلاعات تهیه و تدوین می شود . متعاقبا  به منظور اطلاع و آگاهی از یادگیری و بکار بردن برنامه آموزشی ،‌ ارزشیابی اعمال خواهد شد .

ارزشیابی اصیل :

درمقایسه با ارزشیابی سنتی ،‌ارزشیابی اصیل دارای اهداف زیر است :

      1- هدف مدرسه تربیت افرادی مفید و سازنده است .

    2- دانش آموزان برای اینکه افرادی مفید و سازنده باشند ، باید از توانایی انجام کارها ی معنادار در شرایط عادی و وا قعی برخوردار باشند .

 3-  مدارس باید دانش آموزان را برای کسب مهارت کافی در زمینه انجام کارها هنگام فارغ التحصیلی مورد حمایت قرار دهند .

   4- به منظور آگاهی از موفقیت و نیل به هدف ، مدرسه از دانش آموزان می خواهد کارهایی را در شرایط روزمره انجام دهند .

در ارزشیابی اصیل ، ارزشیابی از برنامه آموزشی مشتق شده است  . به این معنا که در این نوع از ارزشیابی معلم ، درابتدا وظایف و کارهایی را برای عملکرد دانش آموزان به منظور توجه به توانایی های
آنان ،‌تعیین می نماید و سپس برنامه آموزشی که دانش آموزان را قادر
می سازد این وظایف را به نحو احسن انجام دهند تهیه می شود . این برنامه آموزشی شامل یادگیری اطلاعات و مهارت های لازم و ضروری می باشد .

            مربی گلف ،‌که مهارت های لازم برای انجام یک بازی خوب را در اختیار بازیکنانش قرار می دهد هیچگاه برای آزمون مهارت بازیکنان خود از آزمون چهار جوابی استفاده نمی کند . بلکه از بازیکنان خود می خواهد تا در یک بازی مهارت های خود را به نمایش گذارند . از این نکته نه تنها برای
مهارت های
ورزشی ،‌ بلکه برای اهداف آموزشی نیز می توان استفاده نمود . می توان به دانش آموزان آموزش داد که بجای یادگیری صرف
ریاضیات ، تاریخ و یا علوم ،چگونه می توانند این مهارت ها را مورد استفاده قرار دهند. به همین منظور برای ارزیابی آنچه که دانش آموزان یادگرفته اند از آنها بخواهید کارهایی راانجام دهند که برای انجام آن کارها از مهارت های ریاضیات ، تاریخ و یا جستجوی علمی استفاده نمایند .

                              ارزشیابی اصیل مکمل ارزشیابی سنتی :

          معلم نباید مجبور به انتخاب یکی از دو ارزشیابی سنتی و یا اصیل شود . می توان با ادغام این دو نوع از ارزشیابی بسیاری از نیازها را برطرف ساخت . به عنوان مثال اگر مجبور به انتخاب یک راننده از بین دو نفر که یکی امتحان رانندگی را قبول و امتحان کتبی را رد ، و یکی امتحان رانندگی را رد و امتحان کتبی را قبول شده است باشیم ، به طور حتم  نفر اول را انتخاب خواهیم کرد. اگرچه ترجیح می دهیم راننده ای را انتخاب کنیم که در هر دو آزمون قبول شده باشد . ما ترجیح می دهیم راننده ای را انتخاب کنیم که از اطلاعات کافی در زمینه رانندگی برخوردار بوده ( ارزشیابی سنتی ) و همچنین از این اطلاعات برای انجام یک رانندگی خوب و مطمئن استفاده کند ( ارزشیابی اصیل ) . 

                  توضیح درباره  نگرشهای ارزشیابی سنتی و اصیل :

          یکی دیگر از روشهای تشخیص ارزشیابی سنتی و اصیل ، تبیین نگرشهای این دو نوع از ارزشیابی می باشد . البته ارزشیابی سنتی مانند ارزشیابی اصیل از فرمهای گوناگونی برخوردار است . در صفحه بعد به تفاوت بین  نگرشهای این دو نوع از ارزشیابی توجه کنید .

در زیر به توضیح هر یک از این نگرشها می پردازیم :

اصیل

سنتی

انجام یک کار

انتخاب پاسخ

زندگی ( شرایط ) واقعی ( روزمره )

شرایط تصنعی ، ساختگی ، غیر طبیعی

تولید / استفاده

یادآوری / شناخت

دانش آموز محور

معلم محور

دلایل مستقیم

دلایل غیر مستقیم

انتخاب پاسخ در مقایسه با انجام یک کار :

          در ارزشیابی سنتی دانش آموزان باید از بین پاسخهای گوناگون پاسخ صحیحی را انتخاب کنند( سوالات چهار جوابی ، صحیح / غلط ،‌اتصالی ) . در مقایسه با این امر ،‌ در ارزشیابی اصیل از دانش آموزان خواسته می شود تا یادگیری خود را از طریق انجام فعالیتهایی پیچیده ومعنادار ،‌ تثبیت نمایند .

شرایط تصنعی در مقایسه با شرایط واقعی :

          در محیط خارج از مدرسه و در شرایط واقعی کمتر پیش می آید که برای اثبات مهارتهای خود از بین چهار مورد انتخاب یک مورد را انتخاب نماییم. هدف از آزمون هایی که در شراط تصنعی تهیه می شوند ، افزایش تعداد دفعاتی است که مهارت دانش آموز در طول مدت زمانی کوتاه و به منظورتقویت ، مورد ارزیابی قرار می گیرد . ولی در شرایط واقعی ودر ارزشیابی اصیل ازدانش آموزان می خواهیم تا از طریق انجام کاری مهارت خود را تقویت نمایند .

یادآوری / شناخت اطلاعات در مقایسه با تولید / استفاده اطلاعات :

          یک ارزشیابی سنتی خوب ( تستها و آزمونهای کوتاه )‌می تواند به طور دقیق میزان اطلاعات کسب شده توسط دانش آموز را اندازه گیری کند . همانطور که در بالا اشاره شد ، تستها و آزمونها می توانند به عنوان مکمل ارزشیابی اصیل در ارزشیابی معلمان از پوشه های کار تلقی شوند . در اغلب موارد ما به یادآوری و شناخت حقایق ، ایده ها و موضوعات گوناگون زندگی می پردازیم .‌ به همین خاطر تستها ، اصیل و معتبر شناخته
می شوند . ولی یادآوری و شناخت ، نسبت به استفاده عملی اطلاعات به منظور تولید و یا عملکرد خارج از حیطه حقایق ، ایده ها و موضوعات
گوناگون ، از کارآیی کمتری برخوردار است . ارزشیابی اصیل از دانش‌آموزان می خواهد تا آنچه را فراگرفته اند با رفتاری بنیادی مورد تجزیه و تحلیل و استفاده قرار دهند . در این شرایط دانش آموزان از شانس تولید معانی جدید در این شیوه برخوردارند . 

معلم محوری در مقایسه با دانش‌آموز محوری :

          در ارزشیابی سنتی آنچه که دانش آموزان فراگرفته اند و یا می توانند فراگیرند توسط افرادی که آزمون را تهیه و تدوین کرده اند مورد بررسی قرار می گیرد . در این نوع از ارزشیابی توجه دانش آموزان بر روی محدودیت های موجود در آزمون متمرکز شده است . در مقایسه ، ارزشیابی اصیل ،‌ به دانش آموزان اختیار عمل بیشتری برای انتخاب آنچه که مهارت نامیده می شود ، داده شده است . حتی هنگامی که دانش آموزان نمی توانند موضوع و یا قالبی خاص را برای تولید و عملکرد خود انتخاب کنند ،‌راههای گوناگون و قابل قبول دیگری موجود می باشند . ارزشیابی هایی که صرفا توسط معلمان کنترل می شوند از مزیتها و عیوبی  برخوردارند . همین طور فعالیتهای دانش‌آموز محور نیز از نقاط ضعف و قوتی برخوردارند که در انتخاب و اعمال ارزشیابی باید به این موارد توجه شود .

دلایل مستقیم در مقایسه با دلایل غیرمستقیم

          حتی اگر سوالات چهارجوابی بجای یادآوری اطلاعات از دانش آموز بخواهد اطلاعات را تجزیه و تحلیل کرده و آنها را در موقعیتی جدید مورد استفاده قرار دهد ، و دانش آموز پاسخ صحیحی را انتخاب کند ، این آزمون چه اطلاعاتی در خصوص دانش‌آموز دراختیار شما می گذارد ؟ آیا این دانش آموز گزینه صحیحی را انتخاب می کند ؟ چه چیز باعث می شود تا دانش آموز چنین پاسخی را انتخاب نماید ؟ جواب این سوالات مشخص نیست . در عوض
می توانیم درباره آنچه که دانش آموز می داند و یا با استفاده از اطلاعات خود می تواند انجام دهد ، نتیجه گیری و استنباط نماییم . این دلیل ،‌ دلیلی غیر مستقیم برای استفاده معنادار اطلاعات در موقعیتهای پیچیده و روزمره و واقعی به شمار می رود . در عوض ارزشیابی اصیل شواهدی مستقیم از ساختن اطلاعات در اختیار ما می گذارد . همانطور که در مثال گلف یادآور شدیم ،‌ بازی گلف باعث دستیابی مربی به مهارت بازیکن می شود در حالیکه امتحانی کتبی چنین اطلاعاتی را در اختیار مربی نخواهد گذاشت . آیا دانش آموز می تواند گفته های دیگران را مورد نقد و انتقاد قرار دهد ؟ ( این مهارت ،‌یکی از مهمترین مهارت های مورد نیاز در شرایط و موقعیتهای واقعی می باشد . ) درخواست معلم از دانش آموز برای نوشتن چنین انتقادی دلایلی مستقیم از این مهارت دانش آموز دراختیار معلم می گذارد درحالیکه چنین اطلاعاتی از طریق سوالات چهارجوابی و یا سولات تحلیلی درخصوص موضوع ،‌ در اختیار معلم قرار نخواهد گرفت . اگرچه هردو نوع ارزشیابی در جای خود مفید و سودمند هستند .

                                      آموزش از طریق امتحان :

          این دو نوع ارزشیابی ، انواع گوناگونی از آموزش از طریق امتحان را دربردارند . در ارزشیابی سنتی ، معلمان از آموزش از طریق امتحان دلسرد خواهند شد . زیرا در این نوع از ارزشیابی ،‌آزمون ها ،‌تنها اطلاعات و میزان یادگیری دانش آموزان را مورد ارزیابی قرار می دهند و به این موضوع تاکید می کنند که عملکرد دانش آموزان نسبت به موضوعی خاص بیانگر میزان اطلاعات آنان درباره مواردی مشابه است . اگر معلمان در طول دوره آموزش ، تنها بر روی مواردی که مورد آزمون قرار می گیرند تاکید کنند ،‌عملکرد خوب درباره آن موضوع بیانگر دارا بودن اطلاعات در تمامی موارد نیست . در نتیجه معلم ،‌آزمون را به صورت مخفیانه نگه می دارد تا مواردی که مورد امتحان قرار می گیرد از قبل مشخص نباشند و در نتیجه آنها از طریق آزمون آموزش نخواهند داد .

در ارزشیابی اصیل ، معلمان نسبت به استفاده آموزش از طریق آزمون تشویق می شوند . دانش آموزان نیازمند یادگیری برای عملکردی مناسب درخصوص وظایفی معنادار هستند . برای کمک به دانش آموزان در این
امر ،باید مدلهایی از عملکردخوب ( و نه عالی ) را در اختیار آنها قرار داد . به علاوه معلمان باید دستورالعمل انجام کارها را برای دانش آموزان بیان کنند . آیا این مورد به معنای “ تقلب ” است ؟ آیا در این صورت دانش آموزان بجای یادگیری ، تنها به تقلید از کار دیگران می پردازند ؟ ارزشیابی اصیل به تقلید منتهی نمی شود . پاسخی صحیح برای تقلید و یا کپی برداری در این نوع از ارزشیابی وجود ندارد . از طریق آگاه کردن دانش آموزان از عملکرد خوب و ویژگیهای آن دانش آموزان می توانند مهارت ها و اطلاعات مورد نیاز برای انجام یک عملکرد خوب و مناسب را در خود گسترش داده و تقویت نمایند .

                                نامهای دیگر ارزشیابی اصیل :

ارزشیابی عملکرد :

به این نام خوانده می شود چون از دانش آموزان می خواهد وظایفی ( کارهایی ) معنادار انجام دهند . ارزشیابی عملکردی یکی از نامهای متداول ارزشیابی اصیل به شمار می رود . وجه تمایز ارزشیابی عملکردی وارزشیابی اصیل در آن است که در ارزشیابی عملکردی به اصالت و اعتبار کار انجام شده توجهی نمی شود . از نقطه نظر مربیان آموزشی ، ارزشیابی اصیل همان ارزشیابی عملکردی است که در آن از کارها و یا موضوعات واقعی و روزمره استفاده می شود . هر دو نوع از این ارزشیابی ، از
دانش آموزان نمی خواهد کارهایی را انجام دهند که معتبر و واقعی نیستند .

ارزشیابی جایگزین :

          به این دلیل به این نام خوانده می شود چون ارزشیابی اصیل جایگزین ارزشیابی سنتی است .

ارزشیابی مستقیم :

          به این دلیل به این نام خوانده می شود چون ارزشیابی اصیل شواهدی مستقیم از استفاده معنادار و واقعی اطلاعات و مهارت ها را در اختیار ما می گذارد . اگر دانش آموز به یک سوال چهارجوابی به درستی پاسخ دهد ، می توان به طور غیر مستقیم دریافت که وی
می تواند این اطلاعات را در محیطی واقعی عملا مورد استفاده قرار دهد . ولی استفاده از شواهد مستقیم در نتیجه گیر ی ، مانند بازی گلف از تاثیر واهمیت ویژه ای برخوردار است .

 

ترجمه مقاله اینترنتی

توسط :بتول موثق

 ناظر علمی طرح ارزشیابی توصیفی

استان اصفهان بهمن ماه 84



تاريخ : چهارشنبه ۱٢ بهمن ۱۳۸٤ | ٤:٠۸ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()