ارزشیابی تکوینی

امروزه نتیجه مداری چیزی است که ذهن و اندیشه تربیتی ما را در مدارس شکل می دهد و به همین دلیل ارزش یابی های پیشرفت تحصیلی بر نتیجه نهایی یادگیری متمرکز شده و امتحانات پایانی نقش اصلی را ایفا می کنند و پایه قضاوت در مورد آن چیزی قرار می گیرند که دانش آموزان به آن دست یافته اند . در این نوع ارزش یابی ها دانسته ها تنها چیزی هستند که مورد سنجش قرار می گیرند و چگونه دانستن ، توانستن و عمل کردن در جریان آن محو و ناپیدا می شود .

ارزشیابی تکوینی با پیش بینی سهم برای فرآیند یادگیری در ارزش گذاری به جریان رشد دانش آموزان رویکردی را به وجود آورده است که از طریق آن می توان هویت فردی دانش آموزان را نیز مورد توجه جدی قرار داد . توجه به فعالیت های مستمر دانش آموز در قالب سنجش عملکرد و نحوه کوشیدن دانش آموزان ضمن آشکار کردن سرمایه منحصر به فرد فطری هر کدام از آن ها امکان تولید دانش و نو آوری و خلاقیت را فراهم می کند .

ارزشیابی تکوینی یا مستمر با فر آیند یاددهی – یادگیری یک پارچه می شود و در سرتاسر   دوره ی آموزش تداوم می یابد . این نوع ارزش یابی ، هم بر فرآیند یادگیری و هم به بازده یا فر آورده های یادگیری تاکید دارد . نتایج آن برای معلم و دانش آموز بازخوردی فراهم می کند که نشان می دهد هدف های آموزشی تا چه اندازه تحقق یافته است . معلم با استفاده از این بازخورد  در مورد انطباق برنامه و روش های آموزشی با سطح یادگیری و نیازهای دانش آموزان تصمیم می گیرد . بازخورد حاصل از ارزیابی تکوینی به دانش آموزان فرصت می دهد تا نسبت به آنچه یاد می گیرند توجه کنند ، مهارت ها و توانایی های فکری خود را پرورش دهند و با کسب آگاهی از نقاط قوت و ضعف خود ، در جهت رسیدن به اهداف آموزشی ، رفع نارسایی ها و پرورش و تقویت جنبه های مثبت خود گام بردارند .

بازخورد مثبت و منظم ، بخش ارزشمند فرآیند یاددهی – یادگیری است و به دانش آموزان کمک می کند تا از میزان یادگیری خود آگاه شوند . بازخورد توصیفی عبارت از ارائه اطلاعات به دانش آموزان در باره ی کیفیت پیشرفت آن هاست . شیوه بازخورد  در مورد کیفیت عملکرد دانش آموزان اطلاعاتی را در اختیار آن ها می گذارد که در چه زمینه ای خوب و یا ضعیف عمل کرده اند و این در حالی است که تا پایان در مورد کیفیت فعالیت هیچ داوری صورت نمی گیرد . دیگر آن که بازخورد اغلب شامل پیشنهادهایی است که چگونه دانش آموز می تواند در کارهای آینده عملکرد خود را بهبود بخشد . همین که دانش آموز احساس کند به سوی موفقیت پیش می رود ، سطح اعتماد به نفس وی افزایش می یابد و نیاز به پاداش های بیرونی به تدریج جای خود را به انگیزه درونی می دهد .از آنجا که دانش آموزان ابتدایی و سال های اول راهنمایی تحصیلی بیش تر برای رسیدن به هدف های کوتاه مدت تلاش می کنند و کم تر در مورد هدف های بلند مدت می اندیشند ،لذا به ارزش یا بی های مستمرو منظم واکنش مثبت تری نشان می دهند .به همین دلیل ، تاکید نظام آموزشی در این سطح بایدبیش تر به ارزش یا بی های تکوینی و مستمر معطوف باشد .

ارزشیابی تکوینی با استفاده از فنون مختلف مانند تهیه گزارش های کتبی یا شفاهی ، اجرای طرح های تحقیقی ، مشاهده ی رفتار دانش آموز ، چک لیست ، کارنما و ... انجام می گیرد . در این نوع ارزش یابی معلم ممکن است رفتار دانش آموزان را در موقعیت های مختلف آموزشی مشاهده و مشاهداتش را به طور منظم یادداشت کند . او بر اساس مشاهده رفتار دانش آموزان اطلاعات جامعی را در باره ی رفتار آنان از طریق چک لیست جمع آوری می کند . او ممکن است از آن ها بخواهد که با جمع آوری نمونه هایی از تکالیف و یا پژوهش هایی که انجام می دهند ، به تدریج کار نمایی فراهم کنند و به معلم ارائه دهند .روش های اخیر به ویژه موجب می شود که دانش آموزان در قبال یادگیری و پیشرفت خود احساس مسئولیت کنند و بدین وسیله احساس مسئولیت  در آنان پرورش می یابد .

  ضرورت ارزشیابی توصیفی و ارزشیابی آن :

منظور از روش های توصیفی در ارزشیابی توجه به رویکردی است که در آن معلم تغییرات و تحولات ایجاد شده در دانش آموز را با فنون متفاوت بررسی کرده و به صورت مشروح بر اساس شاخص های پیشرفت و یا اهداف از پیش تعیین شده به اطلاع دانش آموز و ولی می رساند  بررسی نظام ارزشیابی کشورهای مختلف جهان نشان می دهد استفاده از کارنامه توصیفی امری رایج و دارای سابقه ای طولانی است . در کشور فرانسه روش نمره گذاری استفاده از طیف با عبارات توصیفی : بالاتر از استاندارد ، مطابق استاندارد ، ناسازگار با استاندارد و ... می باشد . در آلمان شش مقوله ویا طیف و در ژاپن استفاده از پنج مفهوم همراه با جملات توصیفی است . خلاصه اینکه در بسیاری از کشورهای مختلف جهان ، کارنامه فقط نمرات خام را شامل نگردیده و تمامی فعالیت ها و مهارت ها و نگرش کودک ، توصیف و ارزشیابی می شود . ارائه نمره صرف ضمن ایجاد رقابت و اضطراب ، یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان راتحت الشعاع قرار داده و با ایجاد افسردگی ، بخش زیادی از منابع و استعدادهای بالقوه انسانی و اقتصادی را تلف می نماید . برخورد معلمان و والدین و ارزش بیش از حد قائل شدن به امتحان و تکراربیهوده آن و استفاده  ابزاری از آن باعث ایجاد دلسردی از تعلیم و تربیت و امتحان با این سبک و سیاق ، نقطه پایان رهایی از درس و تحصیل محسوب می شود  .

            در این طرح معلم فعالیت های خود را در جهت تحقق اهداف آموزش و پرورش در چهار بعد شخصیت ( عقلانی ، اجتماعی ، عاطفی و جسمانی ) سازمان داده و به منظور آگاهی از میزان تحقق اهداف در ابعاد شخصیت از اطلاعات کمی و کیفی با توجه به منابع زیر استفاده می نماید .

1-                                           چک لیست ها : چک لیست ها عبارت است از فهرست مفاهیم ، مهارت ها ،

فر آیندها و نگرش های ویژه . از چک لیست ها می توان در موقعیت های خاص استفاده کرد و از آن ها به عنوان ارزشیابی تکوینی استفاده نمود . یعنی اطلاعات به دست آمده را برای بهبود مراحل بعدی آموزش مورد استفاده قرار داد .

اگر چک لیست ها نسبتا مکرر در طول یک دوره ی تحصیلی اجرا شود دور نمایی از وضعیت دانش آموز به دست می دهند . همچنین فهرست رفتار به معلم کمک می کند که از اهداف تربیتی بسیار دور نشود و برای تحقق آن ها بکوشد .

2-                                           برگه ثبت گزارش : برگه های ثبت گزارش عبارتند از توضیحات نوشته شده از جریان رشد و پیشرفت دانش آموز که معلم آن ها را تهیه و نگهداری می کند . به عبارت دیگر ، گزارش توصیفی از مشاهده دانش آموز در موقعیت های مختلف

 می باشد که معلم می تواند آن ها را در دفترچه یا پوشه نگهدارد .

     اطلاعات به دست آمده از طریق برگه های ثبت گزارش برای آگاهی بهتر از جنبه های عاطفی و اجتماعی دانش آموز مورد استفاده قرار می گیرد .

3-                                           پوشه کار : پوشه کار یا کارنما مجموعه ای هدفمند از فعالیت های دانش آموز است که نشان دهنده تلاش ، پیشرفت و دستاوردهای او در یک دوره زمانی معین است .       کارنما شامل کارهای منتخب خود دانش آموز است که تفکرات او در مورد

 فعالیت هایش و همچنین نظریات معلم در باره ی آن ها را در بر می گیرد . کارنما نشان

 می دهد که دانش آموز با استفاده از دانش و مهارت هایش قادر به انجام چه کاری است و عادات کاریش چه قدر موثر هستند . کارنما راهی برای دنبال کردن پیشرفت دانش آموز در انواع گوناگون ارزشیابی در طول سال است .

4-                                           کارنامه ارزشیابی توصیفی : اگر شخصیت را دارای چهار بعد عقلانی ، اجتماعی ، عاطفی و جسمانی بدانیم ، رشد همه جانبه زمانی اتفاق می افتد که همه ابعاد شخصیت یک فرد رشد یابد .  کارنامه ارزشیابی توصیفی  به منظور کمک به معلم جهت توجه به رشد همه جانبه دانش آموزان تهیه شده است . این کارنامه شامل حداقل اهدافی است که معلم می تواند برای رشد همه جانبه دانش آموزان سال اول  ابتدایی ، تدارک ببیند.

از معلم انتظار می رود در چهار مرحله از سال ( هر دو ماه یکبار )میزان پیشرفت دانش آموزان را در کارنامه ارزشیابی توصیفی ، ثبت کند . کارنامه ارزشیابی توصیفی ، در هر مرحله با استفاده از اطلاعات بدست آمده از طریق چک لیست ها ، برگه های ثبت گزارش ، پوشه کار و دیگر ارزیابی های تکوینی با استفاده از علائم  درحد انتظار- نزدیک به انتظار- نیاز به تلاش بیشتر تکمیل می گردد.

منابع :

ü                                                         انگیزش در کلاس درس نویسنده چریل ، ال ، اسپالدینگ -

 ترجمه محمد رضا نایینی و اسماعیل بیابانگرد

ü                                                         پژوهش نامه آموزشی ، دی ماه 1380

ü                                                         جزوه راهنمای ارزشیابی توصیفی – تکوینی 

ü                                                          رشد تکنولوژی آموزشی ، شماره 145 ، دی ماه 1381

ü                                                         www.arzeshyabitosfi.blogspot.com

 

 

 



تاريخ : چهارشنبه ٥ بهمن ۱۳۸٤ | ۱٢:۱٠ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()