مقدمه  

     ازلحظه ورود انسان به کره خاک و شاید قبل از آن ارزشیابی وجود داشته است . خوب و بد کردن در کارهای مختلف نوعی ارزش قائل شدن برای آنها است از زمانی که فرمان خروج آدم و حوا از بهشت رسید به این دلیل که ازخوردنیهای ممنوعه مصرف کرده بودند ارزیابی آغاز شد.


ارزیابی بازندگی ما عجین است . همچنین اعمال و رفتار ما دائما مورد ارزشیابی قرار می گیرد . قرآن کریم می فرمایید : « الذی خلق الموت و الحیوه لیبلوکم ایکم احسن عملاً وهو العزیز الغفور »  خدایی که مرگ و زندگانی را آفرید که شما بندگان را بیازماید تا کدام نیکو کارتر است و او مقتدر و آمرزنده است .

بیان مسئله و اهمیت موضوع

    بر پایه ی منابع تاریخی در زمان شاپور پادشاه ساسانی در جندی شاپور ، برای دانشجویان پزشکی امتحان و آزمایش برگزار می شدو به شرکت کنندگان در امتحان به شرط موفقیت اجازه نامه پزشکی داده می شد . همچنین در قرن هفتم  هجری چون تعداد داوطلبین ورود به مدرسه مستنصریه بغداد از ظرفیت مدرسه بیشتر بود از شاگردان هنگام ورود به مدرسه امتحان می گرفتند و از میان آنان تعداد لازم را انتخاب می گردند در مدارس دوره ی قاجاریه معلم هر روز و هر هفته از شاگردان خود درس می پرسیده و توانایی او را از طریق امتحان ارزیابی می گرده است .

    در ایران ارزیابی آموزشی به عنوان یک حوزه تخصصی مستقل ، اولین بار در دانشگاه بوعلی همدان در سالهای دهه 1350 شمسی رواج پیدا نمود در این دانشگاه ارزیابی آموزشی به عنوان یک دوره آموزشی مورد نظر قرار گرفت و مقالاتی نیز در این باره چاپ و منتشر شد .

    اولین ارزیابی رسمی در مقیاس وسیع توسط جوزف مایرس در آمریکا در فاصله سالهای 98-1897 از طریق مطالعه مقایسه ای عملکرد نوشتن بیش از 3000 دانش آموز شهری صورت گرفت و نیز سهم رابرت سر اندیک در بحث ارزشیابی در  اوایل دهه 1900 را نمی توان نادیده گرفت . به عبارت دیگر تا سال 1930 فعالیت و عملکرد تحصیلی دانش آموز ، پایه و اساس ارزشیابی را تشکیل می داد . در واقع کاربردهای جدید ارزشیابی از هنگام جنگ جهانی دوم شروع شد در جایی که ارتش آمریکا دریافت برای هدایت هواپیما های جنگی و سایر مشاغل نیاز به استخدام و ارزیابی افراد کار آزموده ای دارد که بتوانند مواقع ضروری با توجه به اطلاعات جمع آوری شده صحیح ترین و سریع ترین تصمیمات را اتخاذ کند .

رالف تایلر در فاصله سالهای 1930 تا 1954 ضمن فعالیتهای خویش به این نتیجه رسید که یک برنامه درسی آموزشی باید حول هدف های آموزشی مشخص سازمان و تدوین یابد . قضاوت در مورد موفقیت یاعدم موفقیت برنامه باید با توجه به میزان موفقیت فراگیران انجام پذیرد . بدین ترتیب تایلر ارزشیابی آموزش را به یک «فرآیند تعیین میزان انطباق هدف ها و عملکردهای برنامه» تبدیل نمود در واقع
 تایلر بنیانگذار ارزشیابی آموزش است .

در نیمه دوم دهه 1960 ارزشیابی آموزشی به عنوان یک حوزه تخصصی جدید و مستقل مورد قبول واقع گردید که موفقیت این حوزه مرهون زحمات و تلاشهای افرادی چون هاموند ( 1972) مایکل ( 1967) استیک ( 1975) پایهام ( 1971 ) و استافل بیم ( 1971) می باشد که به توسط شیوه ها و الگوهای ارزیابی پرداختند .

ارزشیابی یادگیرنده Assessment of learning / student-Evaluation .

          منظور از ارزشیابی فراگیران عمدتاً ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی (Academic Achievement ) یا ارزشیابی از میزان یادگیری (Learning ) آنان است با این وجود در یک برنامه کامل ارزشیابی دانش آموزی متغیرهای دیگری چون استعداد ، هوش ، شخصیت ، نگرش ، علاقه و جز اینها نیز در نظر گرفته می شوند . برای این منظور داده های زیادی جمع آوری می کردند و و سایل مختلف اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد . از جمله وسایل اندازه گیری مورد استفاده می توان موارد زیر را نام برد : آزمون های معلم ساخته و میزان شده ، پروژه های کار عملی ، گزارش های شفاهی و مشاهدات رسمی و غیر رسمی .استفاده از نتایج ارزشیابی دانش آموزی به ویژه نتایج ارزشیابی پیشرفت تحصیلی نه تنها برای قضاوت در باره عملکرد یادگیرندگان . بلکه برای داوری در باره اثر بخشی کیفیت آموزش و روشها و مواد آموزشی نیز مفید هستند .

    عمده ترین ملاک قضاوت در ارزشیابی آموزشی ، هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده هستند در آغاز هر درس خود هدفهایی را در اختیار یادگیرندگان قرار می دهند و از آنان می خواهند تا در کوشش های یاد گیری خود به آنها برسند . بنابراین ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که مهمترین نوع ارزشیابی آموزشی است تعیین می نماید که دانش آموزان تا چه میزانی به هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده رسیده اند ( سیف 1375 ص 84)

مدرسین علوم تربیتی ، آموزش وپرورش را به عنوان یک سلسله فعالیت هایی منظم می دانند که در جهت ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار فراگیر صورت می گیرد . با توجه به این تعریف هرگز نمی توان بدون اندازه گیری و ارزشیابی تغییرات ادعا نمود که آموزش صورت گرفته است هر روال آموزشی سرانجام به نوعی ارزشیابی منجر می گردد .

    مربیان روشهای مختلف را برای تعیین پیشرفت دانش و آموخته های فراگیران به کار می برند از مشاهده های ساده ی فعالیت های فراگیران در زمین بازی تا اجرای آزمون های جامع .

    امروزه معلمین باید آمادگی لازم را داشته باشند تا به سادگی از بین روشهای متعددی که برای اندازه گیری و ارزشیابی وجود دارد آن را که به بهترین نحو ممکن مناسب با موقعیت و شرایط ویژه ای از ارزشیابی آموزشی است انتخاب نمایند .

همچنین باید قادر به اجرای هر روش تفسیر و تعبیر نتایج حاصل از آن نیز باشند
(نادری و سیف نراقی 1374 ص 19 ) تا اوایل قرن بیستم اندازه گیری و ارزشیابی به شکل های تصادفی و نا منظم صورت می گرفت و هیچگونه شیوه خاصی برای آن به کار گرفته نمی شد و اصولاً تاریخ شروع استفاده از روشها ی اندازه گیری و ارزشیابی به گونه های رایج از قریب یک صد سال پیش ضبط شده است ( نادری 1374)

اولین نوع روش اندازه گیری و سنجش که در موقعیت های آموزشی رسمی به نام کلاس درس صورت می گرفت .همان پس دادن مطالب یا موضوع فراگرفته شده به صورت شفاهی و از حفظ بوده است این روش تقریباًتا اواسط قرن گذشته تنها روش اندازه گیری و سنجش بوده است . در اواخر قرن نوزدهم مربیان تربیتی به نقایص این روش پی برده و روش ادغام شده این روش را با آزمون های کتبی ارائه دادندکه با استقبال روبرو شد . معلمین شروع به استفاده بیشتر از آزمون های کتبی نموده و این دوره به عصر امتحانات انشایی و آزمون های مساله ای معروف شد با این حال آزمون های شفاهی نیز هنوز متداول است و در برخی موارد بهترین روش محسوب می شوند . اما با این حال آزمون های کتبی مکمل آزمون های شفاهی بوده که سبب می شود آموخته های فراگیران دقیق تر و غنی تر اندازه گیری شود .
( نادری 1374 ص 20 و 21)

اهداف ارزیابی

    ارزیابی ، عمل قضاوت روی کیفیت کار دانش آموزان می باشد . همچنین به عنوان روشی برای حمایت از یادگیری دانش آموز و ارزیابی برآیندهای مورد انتظار از آن می باشد ( 1996 ، HEQC ) ، در حالی که این هدف اصلی ارزیابی می باشد ، موارد دیگری نیز در آموزش وپرورش مد نظر است که عبارتند از : فراهم کردن بازخورد ارزشمند به دانش آموزان در باره پیشرفتشان وضعیت شغلی و تحصیلی آینده اشان ارزیابی همچنین به عنوان محرک قوی تحصیلی و مطالعه بوده وعلاوه بر این بازخوردی برای کارآیی آموزش و پرورش به عنوان یک موسسه فراهم می کند و یک نشانه کاربردی از کیفیت می باشد .

بدون توجه به نوع ارزیابی سه هدف اصلی از ارزیابی عبارت است از :

1 -  ارزیابی عملکرد دانش آموزان در رابطه با اهداف برنامه خاص مورد نظر

2 -  ارزیابی جزء منسجمی از فرآیند آموزش و یادگیری باشد و نه به سادگی وسیله ای برای اندازه گیری آنچه کسب شده است .

3 -  ارزیابی باید دانش آموزان را به خود ارزیابی و بازتاب روی یادگیریشان تشویق نماید . در آموزش وپرورش این یک اصل است که هیچ دانش آموزی براساس نژاد ، مذهب ، سیاست ، جنسیت ارزیابی نمی شود .

یکی از مهم ترین جنبه های ابهام برانگیز ارزیابی تعداد اصطلاحات مختلفی است که  اصل برای یک چیزی ، یکسان بکار می رود معمول ترین اصطلاحات به کار رفته شامل :

Measurement ( اندازه گیری )

Assessment ( ارزیابی ، سنجش )

Evaluation ( ارزشیابی )

Test ( آزمون )

Examination ( امتحان )

توجه به ابعاد ارزیابی نیز مهم می باشد :

ابعاد مفهوم ارزیابی عبارتند :

* رسمی                 * غیر رسمی

* کمی                 * کیفی

* اتفاقی                  * مداوم

* تکوینی               * پایانی

* معلم محور              * دانش آموز محور

* هنجار محور         * ملاک محور

* موفقیت و دستیابی به هدف      * استعداد شخصیت

* مداد کاغذی            * شفاهی عملی

در حالی که ارزیابی یکی از جنبه های مهم آموزش و یادگیری است ، ارزیابی بیش از حد نیز پیامدهای نا مطلوب به همراه دارد . Brown و همکاران ( 1994) اشاره می کنند. ارزیابی بیش از حد ممکن است منجر به پوشش سطحی محتوی شود تا بیشتر به درک عمیق آن .

براوان و همکاران ( 1997) هفت سئوال را پیشنهاد می کنند که موقع ارزیابی کتبی از خود بپرسید ؟

1 برآیند های مورد انتظار ارزیابی کدامند ؟

2 -  برآیندهای مورد انتظار چه توانمندی ها و مهارت هایی را در بر می گیرند ؟

3 آیا روش ارزیابی انتخابی با مهارت وبرآیندهای مورد انتظار همخوانی دارد ؟

4 آیا روش به طور نسبی بر حسب وقت دانش آموز و  وقت پرسنل موثر و کارا است؟

5 چه روش های جایگزین دیگری وجود دارد ؟ چه مزایا یا معایبی آنها دارند ؟

6 -  آیا تکلیف ارزیابی خاص با برآیند ها و مهارت ها تطبیق دارد ؟

7 -  آیا طرح واره های نمره گذاری با معیار مناسبند ؟

واژه برآیندهای مورد انتظار یادگیری (Learning outcomes )  برای برنامه ها و مارژول ها ، امروزه تقریباً در آموزش وپرورش یک عمل متداول و عمومی است و اینها پایه ای برای برنامه ریزی می باشند . ارزیابی باید برای سطح برآیند مورد انتظار یادگیری مناسب باشد و همچنین برای حیطه یادگیری که توسط برآیند یادگیری پوشش داده می شود .

همچنین باید

اهداف عمومی آموزش و پرورش در این راستا به خاطر سپرده شود که از :

1 -  توسعه توانایی ها ذهنی ( هوشی ) درک و قضاوت دانش آموز

2 توسعه توانایی دانش آموزان برای دیدن روابط در آنچه که یادگرفته اند .

3 -  برانگیختن یک رویکرد خلاق ، تحلیل گرایی و پرسش گری و تحقیق

4 -  تشویق مهارت های مسئله گشایی ، قضاوت مستقل ، خود آگاهی انتقادی

از تاکسونومی بلوم (1956) به عنوان پایه ای برای تعاریف اشان از سطح برآیندهای مورد انتظار یاد گیری استفاده می کنند.


انواع آزمون

* آزمون های تشریحی یا انشایی

    این نوع آزمون های کتبی برای ارزیابی سطوح بالاتر عملکرد شناختی مثل کاربرد ، آنالیز ، سنتز و ارزشیابی مفید هستند و دارای نقاط قوت و ضعفی
 می باشند از جمله نقاط ضعف این آزمون ها ، روایی محتوی پایین و پایایی نمره گذار ( ارزیاب ) پایین آن می باشد .

در تهیه سئوالات آزمون تشریحی بهتر است از یک جدول دو بعدی که در یک بعد آن بخش هایی از محتوی مشتق شده از اهداف قرار دارد و در بعد دیگر آن طبقات حیطه شناختی بلوم استفاده شود و در کنار سمت راست وزن داده شده به هر بخش از محتوی برحسب در صد کل محتوی از واحد درسی باشد . استفاده از جدول دو بعدی نشان می دهد که آزمون وزن داده شده به هر دوی موضوع درسی و سطح اهداف در طول واحد درسی خاص منعکس شده است . آزمون های تشریحی خود ممکن است از نوع : تفسیری ، فرضیه سازی ، سئوال در مورد تعیین پیش
فرض های یک مقاله ، ارزیابی های مبتنی بر تحقیق و پرسشگری ( در یک ناحیه در یک موضوع خاص ) و ارزیابی ها مستلزم سنتز ، باشند .

ازجنبه دیگر آزمون های تشریحی شامل :

The seen-paper دیدن ورقه امتحان open-book Exam theکتاب باز باشند .

دادن بازخورد به دانش آموز برای یادگیری خیلی مهم است ، گرچه وقت گیر
می باشد .

براون ( 1996) در مورد دادن بازخورد پیشنهادات زیر را ارائه داده است :

1 -  هدف بازخورد لازم است روی جنبه هایی باشد که بتوان بهبود و اصلاح یابد .

2 -  اهمیت ایجاد بازخورد مثبت بیشتر از انتقاد آشکار

3- لزوم ارائه بازخورد مثبت فوری ، بطوری که دانش آموز شانس کمتری برای فراموش کردن آنچه که او در پاسخ اش نوشته بود ، پیدا نماید .

* آزمون عینی

محدودیت های آزمون های تشریحی منجر به توسعه و تکامل آزمون های عینی شد . کلمه عینی بر می گردد به نمره گذاری آزمون که تحت تاثیرعقیده ذهنی نمره دهند قرار نمی گیرد . بر عکس آزمون های تشریحی ، این نوع آزمون روایی محتوی و پایایی ارزیاب بالایی دارد . با این وجود طرح سئوالات عینی بسیار مشکل و وقت گیر است بخصوص اگر برای سطوح بالای شناختی باشد .

انواع آزمون های عینی

الف سئوالات چند گزینه ای Multiple – hoice item

که دارای سه بخش Distracters-keystem می باشند .

موریسون ( 2001) Morrison و همکاران ( 1996) چهار معیار زیر را برای سئوالات چند گزینه ای مطرح می کند که اگر رعایت شود قادر به ارزیابی تفکر انتقادی دانش آموزی با این نوع آزمون خواهیم بود .

1 -  داشتن استدلال برای هر سئوال آزمون

2 نوشتن سئوالات درسطح کاربرد وبالاتر از حیطه شناختی بلوم

3 -  پاسخ دادن به سئوالات مسلتزم تفکر می باشد و  ....

4 -  انتخاب از میان جایگزین های موجه نما ( قابل باور ) گزینه ها نیاز به سطح بالای قدر تمیز دارد .

ب  سئوالات  جور کردنی Marching item  

شامل دو ستون که یکی فهرست سئوالت (A )  و دیگری پاسخ های (B) را در برمی گیرد و دانش آموز ( یاد گیرنده ) لازم است این دو ستون را باهم تطبیق دهد .

ج سئوالات  صحیح و غلط    true-false item

خطای حدس زدن در این نوع سئوالات با است ولی می توان برای هر سطح از حیطه شناختی آن را به کار برد ( بازرگان 1380)

د سئوالات  اظهار نظر دلیل  Assertion - reason

این سئوالات دو جمله را ارائه می دهند یکی اظهار نظر و دیگری دلیل که فراگیر لازم است تصمیم بگیرد .

(a ) جمله درست است یا خیر (b) دلیل مربوطه توضیح کافی در مورد اظهار نظر می دهند یاخیر

ع سئوالات کوتاه پاسخ Missing – Word  ) Short-Answer    جا خالی ) 

ر سئوالات تکمیلی چند جوابی Multiole completion item

* ارزیابی پروژه های گروهی 

در این نوع ارزیابی همه افراد گروه نمره یکسانی دریافت می کنند . چون کار تیمی انجام می شود . که دارای مزایا و معایبی است :

مزایا :  تجربه کار تیمی رشد مهارت های ارتباطی و مدیریتی در دانش آموز و کاهش تعداد ارزشیابی ها و نمره دادن های معلم

معایب :دانش آموزان ممتاز توسط دانش آموزان تنبل وضعیف گروه آسیب می بینند .

در پایان دانش آموزان هستند که مدارج تحصیلی می گیرند نه گروه ها و نمره باید به افراد داده شود . با دادن نمره یکسان به همه در گروه خط عدم همکاری؛ برخی دانش آموزان مطرح است . در ارزیابی پروژه باید یکسری ملاک و اضحی بسته به موضوع و رشته تخصصی در نظر گرفته شود .

برای مثال : تعیین مشکل ، مرور بر ستون ، طراحی متدولوژی ، جمع آوری داده و آنالیز ، بحث یافته و کار بردها .

* خود ارزیابی دانش آموز 

استراتژی مهمی است که باید دانش آموزان آن را کسب کنند . این اساس مهارت های زندگی و یادگیری مادام العمر را نیز تشکیل می دهد .

روش های خود ارزیابی مثل : نمره دادن به امتحانات تشریحی خود توسط دانش آموز ، مصاحبه با تمرکز برسئوالات موشکافانه روی جنبه های عملی دانش آموز ، پرسشنامه ، یاد داشت نویسی روزانه ، یا تفسیری و ثبت تاملات و بازتاب های دانش آموز در باره تجارب و احساسات خود می باشد .


* ارزیابی همتا 

تصحیح اوراق همدیگر در امتحانات کوئیز یا امتحانات تشریحی

این نوع ارزیابی در مواردی که دانش آموز ارائه ای به یک شنونده دارد مفید است .

همچنین برای مهارت های عملی مفید است یکی از این مشکلات با هر نوع ارزیابی همتا تبانی بالقوه در میان دانش آموز برای گرفتن نمره بالاتر می باشد .

*  ارزیابی presentations ( ارائه های ) دانش آموز به یک شنونده

 در این نوع ارزیابی که به رشد اعتماد به نفس و توانایی صحبت در جمع دانش آموز کمک می کند ودر عین حال در اولین دفعه ممکن است همراه با اضطراب باشد نیاز به معیار ارزیابی می باشد و بهتر است از خود دانش آموز برای تعیین ملاک استفاده شود توالی وزمان بندی ارائه توسط معلمان مهم است .

*  ارزیابی فعالیت های آزمایشگاهی 

این نوع ارزشیابی در مورد مهارتهای عملی دانش آموز می باشد .

فعالیت های آزمایشگاهی توسط گزارشات آزمایشگاهی دانش آموزان ارزشیابی
می شوند که بعد از حد فعالیت عملی با استفاده از فرمت استاندارد ارزیابی
 می شوند .

* ارزیابی پورت فولیو ( ارائه مجموعه کارها  portfolios ) نیم رخ ها ( profiles ) و یا د داشت های روزانه تجربی ( experimential Diaries)

اینها اصولاً در یک زمینه یادگیری تجربی استفاده می شوند . مثل تعلیم مهارت های بین فردی و یادگیری کار محور ( work – based)

Staed( 2003) می نویسید :  روش دیگر ارزیابی رشد تفکر انتقادی دانش آموزان ارزشیابی پورت فولیوها است که شامل نمونه هایی از کار دانش آموزان می باشد که برای یک دوره زمانی جمع آوری شده اند . همچنین سیف ( 1376) پورت فولیو را روشی جهت تقویت خود ارزشیابی دانش آموز توصیف می کند ویژگی های مشترک پورت فولیو و پرو فایل که در ادبیات به جای هم نیز بکار می روند عبارتند از :

1 -  به تجربه به عنوان منبعی از یادگیری ارزش می دهند .

2 -  تمرین بازتابی reflective practice را تشویق می کنند.

3 -  یک بایگانی برای اطلاعات مربوطه به خود ، شواهد ، تجارب یادگیری و موفقیت ها فراهم می نمایند .

4 -  تکامل فردی وحرفه ای را تشویق می نمایند ( Redfern 1998).

در این رابطه باید به دانش آموزان توضیحات روشنی در مورد این که چگونه پورت فولیوی خود را تهیه کنند داده شود . مثلاً حجیم نباشد . تقسیم بندی بخش ها مشخص باشد . فهرست محتوی داشته باشد و ...

* ارزیابی بوسیله مشاهده Assessment by observe

متداول ترین و معتبر ترین روش ارزیابی یادگیری مبتنی بر کار ، مشاهده توسط مشاهده گر یا ارزیاب می باشد که برای ارزیابی عینی تر و برای داشتن معیار اختصاصی ، مشاهده گر نیاز به ابزار ارزیابی از نوع فهرست وارسی chechlist و یا مقیاس رتبه بندی raring scale  دارد .

چک لیست ها

    یک چک لیست به سادگی فهرستی از رفتارهای دانش آموز ، در رابطه با یک جنبه خاصی از کار بالینی می باشد همراه با یک فضای خالی که ارزیاب نظر خود را تیک یا چک می زند که آیا آن رفتار خاص رخ داده یا خیر .

مقیاس رتبه بندی

اینها به صورت عددی یا توصیفی بوده و درجه ای یا مقداری از ویژگی خاص را مشاهده می کنند .

برخی مشکلات با ارزیابی توسط مشاهده

1 The Assessor( اثر هاله ای ، خطای تمایل مرکزی ، خطای ناشی از سخاوت و بخشندگی )

2 -  The student ( وضعیت آمادگی ، میزان اضطراب ، حضور سایرین )

3  -The Methodology ( مشکل در تعیین روایی و پایایی ابزار )

* ارزیابی نگرشها 

1 -  خود گزارشی self-report

2 سیاهه های چاپی published inventories

3 مقیاس لیکرت Likert scaling

* قواعد ارزیابی 

    یکی از جنبه های مهم ارزیابی می باشد که برای هر درس ممکن است اختصاصی باشد ولی یکسری قواعد کلی بوده و برای بیشتر موارد کاربرد دارد مثل نحوه برخورد با دانش آموزی که نمره نیاورده، دادن فرصت جبران ، اعلام تاریخ آزمون ها ، افتادن از یک درس ، تقلب در آزمون ، نحوه نگارش کارها و ... که از قبل باید تعیین شوند .

 ویژگی های ابزار ارزشیابی 

هر نوع وسیله اندازه گیری به هر منظوری که تهیه می شود باید ویژگی هایی را دارا باشد تا آن وسیله برای منظوری که ساخته شده است مفید باید .

 متخصصان اندازه گیری و ارزشیابی برای آزمون های مختلف ویژگی های زیادی را بر شمرده اند . از جمله می توان عینت سهولت اجرا، سهولت نمره گذاری ، عملی بودن سهولت تغییر و تفسیر ، روایی و پایایی را نام برد ( سیف 1375 ص 379) همچنین کوئین( 2000) معتقد است که بدون توجه به نوع ارزشیابی به کار رفته یاهدف استفاده از آن هر ارزیابی موثر باید چهار معیار اصلی زیر را دارا باشد : روایی ، پایایی ، قدرت تمیز و قابلیت کاربرد ( ص 204 که در میان این ویژگی ها ، آنچه از بقیه مهمترند دو ویژگی روایی و پایایی می باشد .

*  اعتبار روایی یا validity   

مهمترین ویژگی هر آزمون بوده و نشان می دهد که تا چه حد آزمون آنچه را که برای اندازه گیری آن طراحی شده اندازه می گیرند به عبارت دیگر روایی رابطه یک آزمون را با اهدافش نشان می دهد انواع روایی شامل :

- روایی محتوی content validity

- روایی پیش بین predictive validity

-روایی همزمان concurrent validity

- روایی سازه construct validity

- روایی صوری Face validity

و ....

*  پایایی ، ثبات یا اعتماد عملی Reliadility 

    پایانی یک وسیله اندازه گیری به دقت آن اشاره می کند یک آزمون در صورتی دارای پایایی است که اگر آن را در یک فاصله زمانی کوتاه چندین بار به گروه واحدی از افراد بدهیم نتایج حاصل نزدیک به هم باشند به عبارت دیگر باید نتایج مشابه ای را فراهم نماید و این نشان می دهد که سایر متغیرها تغییری
نکرده اند ( کوئین 2000 و سیف 1374 ، ص 409)

روشهای تعیین پایایی متنوع هستند که برخی عبارتند از :

- پایایی به روش دو فرم موازی ( هم ارز ) parallel-formReliability

- پایایی به روش دو نیمه کردن آزمون ( همسانی درونی ) split-half.reli ability

- پایایی به روش آزمون مجدد ( یاز آزمایی ) Test-RerestReliability

و ...

* رابطه بین روایی و پایایی 

    یک آزمون باید پایا باشد تا بتواند روا باشد . اگر آزمونی در هر بار اجرا بر روی تعدادی دانش آموز نتایج مختلفی را به دست بدهد آن آزمون پایا نخواهد بود ودر واقع هیچ چیز را به درستی اندازه نخواهد گرفت و اگر یک آزمون چیزی را به درستی اندازه گیری نکند هیچ اطلاع مفیدی به ما نخواهد داد . پس برای اینکه یک آزمون روا باشد باید نخست پایا باشد اما روایی برای پایایی ضروری نیست .

*Discrimination یا قدرت تمیز و تشخیص

هدف از هر آزمونی تمیز بین کسانی است که پاسخ صحیح داده اند یا کسانی که پاسخ صحیح نداده اند می باشد . در صورتی که یک آزمون نتواند بین دانش آموزان تمیز قائل شود  پس در واقع هیچ هدفی را دنبال نکرده است .

*Practility or utility  با  قابلیت کاربرد

امر مهمی است که یک آزمون برای هدفش قابل کاربرد و عملی باشد . این ویژگی مثل زمانی که صرف آزمون می شود هزینه به کار رفته برای آن و قابلیت کاربرد برای استفاده همه روزه آن را  در بر می گیرد ( کوئین 2000 ص 410)

دو ویژگی دیگری که در تجزیه و تحلیل سئوالات آزمون های عینی مورد توجه است عبارتند از ضریب دشواری یا سهولت Facility index و ضریب تشخیص یا Discriminarion Index یکی از ویژگی های سودمند و مفید سئوالات عینی این است که می توان آنها را بایگانی و دوباره مورد استفاده قرار داد واین در صورتی است که رواسازی بعد از اجرای آزمون و نمره گذاری انجام گرفته باشد یعنی از نظر ضریب دشورای یا سهولت و قدرت تشخیص سئوالات معتبر باشند .

ضریب سهولت : عبارت است از درصدی از دانش آموزان که پاسخ صحیح به سئوال داده اند .

و ضریب تشخیص یا تمیز : نشان دهنده این است که تا چه حد یک سئوال دانش آموزان قوی را از ضعیف جدا می کند .

DI برابر است با تعداد دانش آموزی که پاسخ صحیح داده اند در 27% بالا تعداد دانش آموزانی که پاسخ صحیح داده اند و در 27% پایین 27% کل تعداد دانش آموزان مورد آزمون

DI 3/0 و بالا تر قبول است .

FIبرابر است با تعداد دانش آموزانی که پاسخ صحیح داده اند / تعداد کل دانش آموزان مورد آزمون

FI بین 75% - 25% قابل قبول است .

* عوامل موثر بر روایی آزمون :

عوامل مختلفی وجود دارند که بر روایی آزمون ها تاثیر می گذارند و بنابر این با کنترل آنها می توان سطح روایی یک آزمون را افزایش داد این عوامل به دو دسته درونی وبیرونی تقسیم می شوند .

عوامل درونی شامل

1 -  کیفیت سئوالات آزمون

2 -  ترتیب قرار گرفتن سئوالات آزمون به دنبال یکدیگر

3 -  طول یک آزمون یا تعداد سئوالهای آن

عوامل بیرونی شامل

1 -  اجرای نا مناسب آزمون

2 -  اشکالات موجود در تصحیح پاسخ های آزمون شوندگان و نمره گذاری به خصوص در آزمونهای تشریحی

3 -  ترکیب آزمون شوندگان از لحاظ توانایی مورد اندازه گیری

4 -  ویژگی های روانی آزمون شوندگان مثل بالا و پایین بودن سطح انگیزش آنان یا علاقه مند بودن وبی علاقه بودن آنان نسبت به پاسخ دادن به سئوالهای آزمون و نیز کمی یا زیادی اضطراب آن


چکیده

در آموزش وپرورش نوین ارزشیابی بخش جدایی ناپذیر فرآیند یاددهی یادگیری است که همراه با آموزش و در ارتباط تنگاتنگ با آن به گونه ای مستمر انجام می گیرد و هدایت یادگیری دانش آموزان را مرکز توجه قرار می دهد . در موقعیت های مطلوب یادگیری ، فرآیند های ارزشیابی و آموزش به نحو جدایی ناپذیری باهم مرتبط هستند . اهمیت ارزشیابی دراندازه گیری میزان یادگیری خلاصه نمی شود . موضوع مورد ارزشیابی ، طرق انجام آن و چگونگی بیان نتایج ، همگی حامل پیامی روشن و آشکار است این پیام حاوی نکات ارزشمندی در زمینه ی آن چه باید فرا گرفته شود . چگونگی فراگیری مطالب ، عناصر کیفی حایز اهمیت و سطح انتظارات از عملکردها است .

همچنین ، وجود ارزشیابی با کیفیت بالا  برای درک نیازهای فردی و گروهی و تناسب اهداف با محتوای برنامه های آموزشی و آگاهی از نیازهای دانش آموزان و چگونگی کیفیت آموزش ، امری ضروری است . ارزشیابی های رسمی ویا غیر رسمی کلاسی ، مدرسه ای و منطقه ای ، آموزش و یادگیری را به هم پیوند   می دهد و معلمان و مسئولان آموزشی را قادر می سازد که برکارآیی خود و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان نظارت داشته باشند . ارزشیابی دقیق و صحیح ، همچنین موجبات ترغیب و سازماندهی یادگیری و تدریس را فراهم می آورد و اطلاعات حاصل از آن دانش آموزان را در جهت بهبود عملکرد خود رهنمودن می شود .

آزمونهای سنجش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی باید به عنوان ابزاری برای پیشبرد امر آموزش ، ایجاد انگیزه برای فراگیری و همچنین ارزشیابی عملکردها ، طراحی شوند . هدف تحقیق بررسی انواع ارزشیابی می باشد و سئوالات تحقیق شامل ارزشیابی یعنی چه ؟ انواع ارزشیابی چیست ؟ اهمیت و ضرورت تحقیق آگاهی معلمان از مفهوم واقعی ارزشیابی مستمر و پایانی به عنوان ابزار یادگیری است در این تحقیق ارزشیابی های آموزشی با توجه به زمان وهدف استفاده به چهار دسته ی ارزشیابی های آغازین ، تکوینی ، تشخیصی و تراکمی تقسیم و بیان شدند . همچنین دسته بندی ارزشیابی های آموزشی با توجه به ارزشیابان ، دسته بندی ارزشیابی های آموزشی با توجه به موضوع ارزشیابی ، ارزشیابی از دانش آموزان ، ارزشیابی از برنامه های درسی و مواد آموزشی ، ارزشیابی از پروژه ها و برنامه های آموزشی ، ارزشیابی از کارکنان مدرسه ، ارزشیابی از مدرسه ، ارزشیابی ها براساس معیار و ملاک مقایسه و ارزشیابی در رویکردهای مختلف مطرح شدند . در پایان نتیجه گیری به عمل آمده و از ارزشیابی به عنوان ابزار یادگیری نام برده شده است و پیشنهاد شد تا با برگزاری همایشها و مسابقات پیرامون ارزشیابی به آموزش  معلمان درخصوص انواع ارزشیابی کمک شود و برای بهبود کیفیت ارزشیابی ، مجریان و دست اندرکاران امر تعلیم وتربیت ، اصول ارزشیابی را درک کرده و آنها را به گونه ای صحیح به کار برند.



تاريخ : شنبه ٢۳ شهریور ۱۳۸٧ | ۱:٤٢ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()