چکیده

فرآیند ارزشیابی در هر نقطه ای از سازمان آموزش وپرورش نشان دهنده درجه نیل آن قسمت به اهداف تعیین شده است . ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که بخش جدایی ناپذیر فرآیند آموزش و تدریس محسوب می شود . ابزاری است که با اجرای آن میزان تحقق اهداف آموزشی قابل اندازه گیری است و در عین حال حدود تاثیر هر یک از عوامل آموزشی در رشد یا افت تحصیلی دانش آموزان نیز از این طریق قابل بررسی می باشد .


ارزشیابی  از نظر زمان اجراء و هدف به 4 نوع ( ورودی، تکوینی ، تشخیصی ، پایانی ) تقسیم می شود که هر کدام از آنها در زمان اجراء دارای اهمیت و ارزش خاص خود می باشد .

 هدف از ارزشیابی ورودی آمادگی و جایابی مطالب درسی است .

هدف از ارزشیابی تکوینی : شناسایی کمبودها در یادگیری دانش آموزان است .

هدف از ارزشیابی تشخیصی : تشخیص مشکلات یادگیری دانش آموزان است .

هدف از ارزشیابی پایانی : ارتقاء دانش آموزان به پایه بالاتر و قضاوت در باره کل برنامه آموزشی است

البته ارزشیابی را از نظر ملاک هم می توان به دو دسته تقسیم نمود .

الف ارزشیابی وابسته به ملاک

ب ارزشیابی هنجاری

که شرح کامل آنها در متن مقاله آورده شده است

مقدمه

    ارزشیابی  از فرآیند آموزش وپرورش در زمره پیچیده ترین مسائل مربوط به ارزشیابی به حساب می آید یکی از مشکلات ساختاری که نظام آموزش وپرورش ما با آن درگیر است .نقصان و نارسایی هایی است که در امر ارزیابی از برنامه های آموزش وپرورش وجود دارد ، تا حدی که عده ای از متخصصان را برآن داشته است تا ارزشیابی درست و کامل از آموزش وپرورش و نتایج اقدامات و برنامه های آنرا کاری دشوار و به مراتب پیچیده بدانند وبه همین               جهت ارزشیابی ها و امتحان های موجودرا کافی ندانند و آنها را در تکامل و بلوغ سازمانی آموزش وپرورش و تقویت درجه موفقیت در دست یابی به اهداف آن موثر ندانند.

شاید این مساله ناشی از پیچیدگی تعلیم و تربیت و به تبع آن برنامه های آموزشی و پرورش باشد با وجود این ، فرآیند ارزشیابی در هر نقطه ای از سازمان آموزش وپرورش نشان دهنده درجه نیل آن قسمت به اهداف تعیین شده است در کلاس درس نیز چنین است و هیچگاه امر ارزشیابی و امتحان نباید به صورت چماق بر سر ارزشیابی شونده فرود آیند . چیزی که متاسفانه وجود دارد که اگر این باشد
 شیوه های مرسوم ارزشیابی و امتحان در آموزش وپرورش فاقد کارآیی و کفایت لازم خواهند بود .

بیان مسأله

          ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که بخش جدایی ناپذیر فرآیند آموزش وپرورش و تدریس محسوب می شود ( موسی( 1383) ، صفحه 5 ) ابزاری است که با اجرای آن میزان تحقق اهداف آموزشی قابل اندازه گیری است و در عین حال حدود تاثیر هر یک از عوامل آموزشی در رشد یا افت تحصیلی دانش آموزان نیز از این طریق قابل بررسی می باشد . ابزاری که کاربرد آن ، ماحصل فعالیت های عناصر و مولفه های نظام تعلیم و تربیت را نمایان می سازد از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است ( حشمتی و ... (1384)، صفحه 6 )

ارزشیابی از نظر زمان اجراء و هدف و شیوه های آن به 4 نوع تقسیم می شوند :

الف ارزشیابی آغازین ( ورودی )

ب ارزشیابی تکوینی ( مرحله ای مستمر )

ج ارزشیابی تشخیصی

د ارزشیابی پایانی و تراکمی ( موسوی  ، (1383) ص 13)

الف ارزشیابی ورودی  زمان اجرا: بدو ورود به دوره

ارزشیابی آغازین به منظور قرار دادن فراگیر در مناسب ترین نقطه آغاز درس و کشف نارسایی های فراگیر در امر یادگیری می باشد ( شاه زمانی ، یارمحمدیان 1382 ص 78)

هرگاه اطلاعات لازم از پیشینه یادگیری دانش آموزان وجود نداشته باشد یا به عبارت دیگر هر زمان که دانش آموزان جدیدی در فرآیند یاددهی یادگیر ی حضور یابند این نوع ارزشیابی انجام می گیرد

بنابر این اگر در سال تحصیلی جدید به دانش آموزان سال قبل خود در پایه بالاتر آموزش می دهند نیازی به انجام ارزشیابی ورودی ندارد، به این دلیل که نتایج ارزشیابی پایانی سال قبل می تواند نقش ارزشیابی ورودی را نیز برای سال جدید ایفا کند .

اهداف این ارزشیابی : 1 -  آمادگی       2 -  جایابی

1- منظور از آمادگی این ا ست که آیا یادگیرندگان پیش نیاز درس جدیدرا آموخته اند.

ارزشیابی به منظور آمادگی شامل سئوالاتی است که از محتوای کتاب قبلی طراحی شده است .

2 -  منظور از جایابی اینست که آیا یادگیرندگان مطالب درس تازه را از قبل
 می دانند و فراگرفته اند ؟

ارزشیابی به منظور جایابی شامل سئوالاتی است که مربوط به محتوای کتاب جدید است ( موسوی 1383) صفحه 13)

ب – ارزشیابی تکوینی  : زمان اجرا: در طول دوره یا در زمان های معینی در جریان تدریس

    معلم باید در خلال آموزش از درستی عملکرد خود و میزان یادگیری
دانش آموزان اطمینان یابد . ارزشیابی که با تکوین و شکل گیری آموزش و در کنار آن انجام می شود می تواند معلم را در این مورد یاری دهد . این شیوه ارزشیابی را «ارزشیابی تکوینی » می گویند ( موسوی 1383 صفحه 14) با ستون ( 2002)
 می گوید : دادن بازخورد به منزله بخشی از ارزشیابی تکوینی به دانش آموزان کمک می کند تا نسبت به شکافی که بین هدف مطلوب و دانش یا مهارت فعلی
آن ها وجود داردآگاهی یابند و آن ها را به سوی انجام دادن فعالیت های لازم برای دستیابی به اهداف هدایت می کند .

باستود ( 2002) می گوید : معلمان وقتی بدانند دانش آموزان چطور پیشرفت می کنند و در چه جاهایی با دشواری مواجه اند می توانند از این اطلاعات برای ایجاد تغییر و اصلاحات لازم در آموزش مانند تدریس مجدد ، تلاش برای ارائه رویکردهای آموزشی جایگزین ، با پیشنهاد فرصت های بیشتر برای تمرین استفاده کنند . این فعالیت ها ممکن است به بهبود موفقیت دانش آموزان منجر شود در واقع تاکید با ستون بر ارزشیابی تکوینی است . لفرانسوا ( 1991) می گوید : در بیشتر مدارس بر استفاده از آزمون برای نمره دادن بیش از نقش آنها در شناسایی نقاط قوت و ضعف یادگیری دانش آموزان وفرآیند آموزش تاکید می شود . ( یادگارزاده 1384 صفحه 30 و 31)

هدف ارزشیابی تکوینی

شناسایی کمبودهادر یادگیری دانش آموزان است ارزشیابی تکوینی به معلم این پیام مهم را می دهد که دانش آموز به چه چیزی برای یادگیری احتیاج دارد و معلم در این زمینه چه کمکی به او می تواندبکند و اینکه معلم در آموزش خود تا چه حد موفق بوده است ( یادگارزاد 1384 ص 31)

ج ارزشیابی تشخیصی : زمان اجرا: در طول دوره

در این نوع ارزشیابی معلم از وجود یک روان شناس یا مشاور مطلع و آگاه استفاده می کند بنابر این هرگاه در کلاس درس دانش آموزی وجود داشته باشد که دچار افت تحصیلی شده و راه حل های معمول نیز برای کاهش یا از بین بردن مشکل ، ثمری ندارد بهتر است او را به یک مشاور یا روان شناس معرفی کرده تا بوسیله آزمون های مختلف انجام مصاحبه و یا سایر روشهای تخصصی به علت بوجود آمدن این اختلال و چگونگی برطرف کردن ، کشف و بررسی شود .

هدف از این ارشیابی : تشخیص مشکلات یادگیر ی دانش آموزان ( موسوی 1383 ص 14)

د ارزشیابی تراکمی یا پایانی : زمان اجرا: پایان دوره

          در ارزشیابی تراکمی تمامی آموخته های دانش آموزان در طول یک دوره آموزشی تعیین می شوند و هدف آن نمره دادن به دانش آموزان و قضاوت در باره اثر بخشی کار علمی و برنامه درسی ، یا مقایسه برنامه های مختلف درسی با یکدیگر است . از آنجا به این نوع ارزشیابی تراکمی می گویند که بوسیله آن
 می توان یادگیری های متراکم دانش آموزان را در طول یک دوره آموزشی
اندازه گیری کرد . این نوع ارزشیابی معمولاً در پایان دوره آموزشی به عمل می آید که به همین سبب به آن ارزشیابی پایانی می گویند و به طور معمول ناظر بر ارزشیابی از اهداف کلی آموزش است .

هدف : ارتقاء دادن دانش آموزان به پایه بالاتر و قضاوت در باره کل برنامه آموزشی ( حشتمی و  .....1384 و ص 26)

ارزشیابی از نظر معیارمورد نظر به دو نوع تقسیم می شود :

الف ارزشیابی وابسته به ملاک

ب ارزشیابی هنجاری ( وابسته به هنجار )

در ارزشیابی وابسته به ملاک ، عملکرد یادگیرنده در آزمون با توجه به معیارهای ارزشیابی که از قبل تعیین شده ، مورد قضاوت قرار می گیرد در این ارزشیابی ملاک نوعی ملاک مطلق است که همان اهداف آموزشی هستند .

به عنوان مثال نمره 10 در آزمون پایانی ملاک از قبل تعیین شده برای قبول فرد و حق ارتقاء به پایه بالاتر است ( موسوی 1383 ص 15) و در ارزشیابی هنجاری ملاک نسبی است که نوعی هنجار گروهی است که پیشرفت دانش آموزان را با یکدیگر مقایسه می کنیم به عنوان مثال کنکور نمونه بارزی از این نوع ارزشیابی است ( موسوی 1383 ص 16)

ارزشیابی تکوینی هنگامی صورت می گیرد که فرآیند آموزشی هنوز در جریان است و یادگیری و فراگیری در حال شکل گیری و تکوین می باشد وبه همین دلیل فرصت اصلاح و تغییر وجود دارد این نوع ارزشیابی نقاط ضعف و اموری را که نیاز به اصلاح دارد مشخص می سازد .

پاپهام (Popham )  معتقد است که ارزشیابی تکوینی وسیله ای است برای آگاهی یافتن از نحوه یادگیری دانش آموزان ، تعیین نقاط ضعف و قوت فراگیران و نیز تشخیص مشکلات الگوها و شیوه های تدریس معلم که در رابطه با هدف های آموزشی به کاررفته است .

اهداف پژوهش

هدف کلی :

آشنایی با مفهوم و انواع ارزشیابی ، بررسی تک تک آنها

اهداف جزیی :

الف آشنایی با ارزشیابی برای تعیین میزان تواناییها و تجارب معلمان در جریان یادهی

ب با توجه به محاسن ارزشیابی مستمر ، همانا غنی تر کردن فرآیند و فعالیت های آموزشی

ج ایجاد آموزش پویا و فعال با به کارگیری صحیح و به موقع روشهای سنجش و ارزشیابی

اهمیت و ضرورت پژوهش

ضرورت بررسی چگونگی ارزشیابی در دو نکته نهفته است : اول اینکه باید تعیین کنیم ارزشیابی از فعالیتها تا چه میزان زمینه حرکت اعتلایی را فراهم ساخته است این امر در توسعه ، بهبود واصلاح روشها و ابزارها بسیار موثر می باشد و نحوه تصمیم گیری در جهت ارتقاء یا اضمحلال شیوه ها در فرآیند ارزشیابی را آشکار می کند .

دوم آنکه در نظام آموزشی دوره متوسطه شیوه ها و روشهای جدید ارزشیابی به عنوان راهبردی برای مرتفع ساختن نارسایی های آموزشی ، مطرح گردیده و موفقیت این دوره تا حدودی زیادی به اجرای صحیح ارزشیابی های تکوینی وابسته است . با تغییر نظام آموزشی گذشته ، لازم بود برنامه ریزان آموزشی نحوه ارزشیابی را نیز تغییر دهند به طوری که از میزان و تعداد ارزشیابی های پایانی و تراکمی کاسته شده وبرارزشیابی های تکوینی افزوده گردد . در آیین نامه آموزشی دوره سه ساله متوسطه تاکید فراوانی بر ارزشیابی های مستمر و تکوینی شده ودر فصل چهارم ضوابط سنجش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی در ماده 44 و 45 اهداف و ابزارها و شیوه های ارزشیابی به طور مشروح بیان گردیده و روش های فعال فعالیت های گروهی روش حل مساله ، پژوهش و تحقیق که با راهنمایی دبیران و کاربرد آن توسط دانش آموزان برای یافتن راه حل ها و پاسخ های مناسب باید به کار گرفته شود تاکید شده است .

لذا ضروری به نظر می رسد که دبیران با ارزشیابی های مختلف آشنا بوده و نقاط مثبت و منفی آن را شناسایی کرده و در جهت رفع نقاط منفی گام های موثری برداشته شود .

سئوالات پژوهش

الف معلم با انجام ارزشیابی آغازین چه تاثیری روی آموخته های قبلی دانش آموزان و عملکرد خود می گذارد ؟

ب نقش ارزشیابی تکوینی در جلوگیری از افت تحصیلی دانش آموزان چگونه است ؟

تعریف اصطلاحات :

ارزشیابی چیست ؟

گی ، ارزشیابی را اینگونه تعریف کرده : یک فرآیند نظام دار برای جمع آوری ، تحلیل و تفسیر اطلاعات گفته می شود ، به این منظور که تعیین شود هدف های مورد نظر تا چه میزانی تحقق یافته اند ( شاه زمانی ، یارمحمدیان 1382 ص 78)

سالی براون [1] مشاوره برنامه های بهبود و توسعه آموزش در دانشگاه « نوگامبریای [2]» انگلستان ، ارزشیابی را به یک ننو یا تاب آرام بخش تشبیه می کند ( رییس دانا 80-79 ص 36)

جزء سوم مدل پروت عنصر ارزشیابی است . ارزشیابی به معنای سنجش شایستگی ها و عملکرد فراگیران است ارزشیابی مشخص می کند که آیا اهداف تعیین شده تحقق یافته است یا خیر ( پیشگر 1382 ص 44)

کربناخ ، ارزشیابی راجمع آوری و استفاده از اطلاعات جهت تصمیم گیری در مورد یک برنامه آموزشی میداند ( حشتمی و  ....1384 ص 22)

سیف (1375) معتقد است ارزشیابی وسیله ای است برای سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حاصل از آن با اهداف آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزشی معلم و کوشش های یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوب انجامیده است یاخیر( شاه زمانی ، یارمحمدیان 1382 ص 78)

به زعم «آیزنر[3]»( 1979) و « تایلر[4] »( 1950) یکی از سه عنصر عمده برنامه درسی ، ارزشیابی می باشد که دو عنصر دیگر آن را هدف ها و روشهای آموزشی تشکیل می دهند . رابطه این سه عنصر در جریان برنامه درسی تعاملی است . به طوری که ارزشیابی نباید به عنوان آخرین حلقه در برنامه آموزشی محسوب گردد . بلکه ارزشیابی در کنار تمامی فرآیندها و فعالیت های مختلف آموزشی حضور داشته و بدون آن هیچکدام از اقدامات اعتبار نمی یابند ( شاه زمانی ، یارمحمدیان 1382 ص 78)

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی چیست ؟

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی ، فرآیندی منظم به منظور تعیین و تشخیص میزان پیشرفت دانش آموزان در رسیدن به هدفهای آموزشی است ( حشتمی و  ...1384 ص 26)

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی زیر مجموعه ارزشیابی آموزشی است که به طور عمده توسط معلمین و دبیران انجام می شود و نقش برجسته آن را در برون داد واسطه ای و برون داد نهایی می توان ملاحظه نمود ( موسوی 1383 ص 9)

تاریخچه موضوع

اجرای آزمون خدمات اجتماعی از سه هزار سال پیش در چین آغاز شد در این زمان یکی از امپراطوران تصمیم گرفت شایستگی ماموران خود را بسنجد از آن پس کسانی به مشاغل دولتی منصوب می شدندکه نمره های خوبی در موسیقی ، سوارکاری ، حقوق مدنی و نویسندگی اصول کنفنسیوس و آگاهی از تشریفات
می گرفتند بر پایه منابع تاریخی در ایران در زمان شاپور ، پادشاه ساسانی ، در جندی شاپور ، برای دانشجویان پزشکی ، مجالس امتحان برگزار می شد و به شرکت کنندگان به شرط موفقیت در آزمون اجازه نامه پزشکی داده می شد آنچه مسلم است ارزشیابی های انجام گرفته در گذشته به طور عمده به صورت شفاهی و یاعملی بوده که به نوبه خود نقش بسیار موثری در افزایش مهارت سخنوری و کارآیی افراد داشته است در مدارس قدیمی روم ویونان نیز امتحان شامل بیان شعر با صدای بلند و یا ارایه سخنرانی بوده است تا قرن نوزدهم امتحانات کتبی ناشناخته بود و از سال 1854 امتحانات کتبی با شروع آن از مدارس بوستون آمریکا رایج گردید( موسوی 1383 ص 8)

ارزشیابی تکوینی که یکی از انواع ارزشیابی است اولین بار توسط (اسکریون [5]  1967 ) به کار رفت و بلوم  آن را در یادگیری آموزشگاهی گسترش داد ( شاه زمانی ، یارمحمدیان 1382 ص 79 )

مطلب و بحث

1 یک نمونه از ارزشیابی آغازین را می توان برآورد کردن اطلاعات پایه ذکر کرد

که برآورد کردن اطلاعات پایه شامل امتحان ساده ای است که معمولاً چندین پرسش هدفمند را در مورد مفاهیمی که دانش آموزان برای موفقیت در درس نیاز دارند در بر می گیرد پرسیدن سئوالاتی از این دست همانطور که می تواند به دانش آموزان کمک کند تا به مفاهیم مهم بیشتر اهمیت دهند به معلم نیز کمک می کنند که از دانش و توانایی های دانش آموزان آگاه شوند . آزمایش معلومات عمومی دانش آموزان می توانددر ابتدای هر درس یا بحث تازه یا قبل از معرفی مبحثی جدید و مهم انجام شود گرد آوری و بررسی این داده ها در برنامه ریزی برای جلسات یا فصل های بعدی در طول سال تحصیلی نیز می تواند بسیار مفید باشد . اگر چه بسیاری از فعالیتهای ارزیابی کلاس با احتساب نمره انجام می شوند اما اغلب بهترین روش اینست که این آزمون ها تعیین سطح بدون احتساب نمره انجام شوند .

کشف این مطلب که اطلاعات پایه یا آمادگی دانش آموزان با انتظار معلمان تفاوت دارد گاهی می تواند معلم را وادار کند بهترین قسمت درس را که حتی به نحو بسیار خوبی برای تدریس دسته بندی شده است حذف کند دست کم ، این اطلاعات به معلم کمک می کند که دانش آموزان را به منابع مناسب تری ارجاع دهد منابعی که ممکن است دانش آموزان به عنوان بحث های تکمیلی به آنها احتیاج داشته باشند .

آزمون بدفهمی ها و پیش پندارها

این آزمون نوع دیگری از برآورد کردن اطلاعات پایه است اما در واقع در این روش تاکید برآن دسته از پیش پندارهایی است که مانع از آموختن می شوند این روش به ویژه در درس هایی که با مطالب حساس یا بحث برانگیز سر وکار دارند یا درس هایی که دانش آموزان در آنها نظریه هایی ذهنی غلطی را در خود پرورش داده اند می تواند بسیار مفید تر باشد .

ارزیابی این موضوع قبل از شروع کلاس از تلف شدن وقت در آینده جلوگیری خواهد کرد . معلم آماده کردن آزمون را با پرسیدن سئوالهای زیر از خود شروع کند

الف چه بدفهمی ها و پیش پندارهایی برای دانش آموزانی که این درس را
 می گذرانند ممکن است پیش آید ؟

ب کدامیک از آنهابیشتر با اصل یادگیری این درس ارتباط دارند ؟

ج هنگام روبرو شدن با این تصورات غلط ، چگونه می توانم با آنها برخوردکنم ؟

به طورکلی ، برداشت های نادرست دانش آموزان را به آسانی و فقط با آگاه کردن آنها نمی توان تصحیح کرد و یا آنها را از آن گونه نگاه کردن به مطلب بازداشت . اما بحث با آنان در مورد تصورات غلط و اجازه دادن به آنها برای کشف محدودیت های این تصورات غلط و پس خواستن پاسخ برای پرسشهای جدید همراه با در اختیار گذاشتن فرصتی برای تجربه های مجدد و اینکه دانش  آموز شخصاً باورهایش راتصحیح کند ، می تواند مفید باشد ( دایان ام و  ...1383ص 5)

2 -  نمونه های کاربردی از سنجش تکوینی

الف سریع ترین و آسان ترین روش برای گرد آوری نتیجه آزمون کتبی از مطالبی که دانش آموزان آموخته اند با صرف کمترین هزینه و انرژی ، اغلب تحت عنوان «کاغذ یاد داشت » مطرح می شود مربی دو یا سه دقیقه زودتر کلاس را تعطیل می کند و از دانش آموزان می خواهد به طور خلاصه به دو پرسش زیر پاسخ دهند .

الف مهمترین چیزی که در طول این جلسه آموختید چه بوده

ب چه پرسشی هنوز در ذهن شما بی پاسخ باقی مانده است .

کاغذ یاد داشت به رغم سادگی ، چیزی بیش از یادآوری مطلب تدریس شده را نشان می دهد برای انتخاب مهم ترین یا برجسته ترین مطلب دانش آموزان باید چیزی را که به خاطر می آورند ارزیابی کنند استفاده مکرر از کاغذ یاد داشت کمک می کند دانش آموزان تمرکز بیشتری در طول درس داشته باشند . این روش را می توان با تعداد بی شماری از موارد مشابه جایگزین نمود برای مثال معلمان
 می توانند از دانش آموزان بخواهند که کاغذ یاد داشت خود را به گونه ای بنویسند که گویی مهم ترین مطلب در طول درس را برای فردی که غایب بوده است شرح می دهند به این ترتیب آنها تشویق می شوند پاسخ های مستدل بنویسند . روش مشابه دیگری هم هست که به آن «گل آلودترین نکته » می گویند در این روش از دانش آموزان می خواهند به شرح مطلب یا موضوعی بپردازند که بیش از سایر مطالب و موضوعات در یک جلسه برایشان گیج کننده بوده است
( دایان ام و ... 1383 ص 6)

ب بلک و ویلیام ( 1998 ب ) راهبردی کاربردی دیگر را برای سنجش تکوینی پیشنهاد می کند که البته حالت گروهی دارد .

1 -  دعوت از دانش آموزان برای بحث در باره تفکر اتشان در مورد یک سئوال یا موضوع خاص در گروههای کوچک یا دو نفری ، سپس پرسیدن از نماینده گروه ها برای ارائه مطلب به گروه بزرگتر

2 -  دادن چندین پاسخ ممکن به یک سئوال ، سپس خواستن از دانش آموزان برای انتخاب پاسخ درست.

3- خواستن از تمام دانش آموزان برای یاد داشت کردن یک پاسخ سپس خواندن پاسخ انتخاب شده با صدای بلند (بوستون 1382 ص 52)

3 نمونه ای از ارزشیابی تشخیصی

از بین آزمون های مورد استفاده در آموزش وپرورش آزمون های تشخیصی جایگاه ویژه ای دارد آزمون های تشخیصی نوعی از آزمون های استاندارد شده پیشرفت تحصیلی به شمار می روند که برای تشخیص نارسایی ها و مشکلات خاص یادگیری دانش آموزان در یک موضوع درسی به کار می روند بدیهی است که در آزمون های تشخیصی ارزیابی مهارت در یک موضوع خاص نظیر خواندن یا ریاضیات ، وسیع تر و جزیی تر از آزمون های پیشرفت تحصیلی صورت می گیرد .

از میان مشکلات یادگیری دانش آموزان، مشکلات خواندن یکی از شایع ترین مشکلاتی است که دانش آموزان با آن مواجه هستند و نارساخوانی مهم ترین علت مشکلات خواندن محسوب می شود  نارساخوانی در DSMIV به این شکل توصیف شده است که ضابطه اصلی این اختلال وجود یک ناهمترازی قابل ملاحظه بین سطح کنونی پیشرفت خواندن ( صحت ، سرعت وفهم خواندن که بوسیله آزمون های انفرادی هنجار گزینی شده تعیین می شود ) با سطح انتظاری است که براساس سن تقویمی ، تراز عقلی و آموزش تناسب با سن آزمودنی مشخص می شود لذا به طور کلی تشخیص اختلال خواندن نیازمند تایید یک آزمون میزان شده انفرادی در پیشرفت خواندن می باشد . اولین تلاش ها در این زمینه توسط ماریان مونروئه (Monroe) صورت گرفت او تلاش هایش را برای ساخت و هنجاریابی یک آزمون تشخیصی خواندن برای کودکان زیرسطح کلاس چهارم ابتدایی متمرکز نمود . این آزمون از خواندن شفاهی ، تشخیص لغات ، تمایز قایل شدن بین لغات  و خواندن بدون صدا برای تعیین سطح خواندن و همچنین تجزیه و تحلیل خطاهایی که کودک در خواندن مرتکب می شود استفاده می کند . فرضیه مونروئه این بود که حذف خطاهای ویژه خواندن می تواند باعث بهبودی در سطح خواندن شود . آزمون های تشخیصی جدید نیز بر همین اساس ساخته وطراحی شده اند که از جمله آنها آزمون تحلیل توانایی خواندن نیل (Neal )  آزمون تشخیصی خواندن با صدای بلند ، گری (Gray )  آزمون پیشرفت تحصیلی تشخیصی خواندن متروپولین (Mertopokitan )  و مجموعه تشخیص خواندن وودکاک (woodcock  ) را می توان نام برد .

آزمون متروپولین در دو سطح پیش مقدماتی / مقدماتی و سطح مقدماتی / ابتدایی طراحی شده است سطح پیش مقدماتی شامل 6 قسمت آزمون فهم تصاویر چاپی ، تمیز شنیداری ، ارتباط واج نویسه ، خواندن لغات ، واژگان شنیداری و در ک شنیداری می باشد وسطح مقدماتی / ابتدایی شامل آزمون های بازشنایی لغات خواندن واژگان ، درک خواندن ، درک شنیداری و هجی کردن است .مجموعه تشخیصی خواندن وودکاک نیز مجموعه ای جامع از آزمون هایی است که به صورت مجزا انجام شده و ابعاد مهم فعالیت خواندن و توانایی های مربوط به آن را ارزیابی می کند این مجموعه شامل 10 آزمون شناسایی حرف لغت رویارویی با لغات خواندن واژه ها درک و فهم عبارت تکمیل لغات ، ترکیب صدا ، واژگان شفاهی ، درک شنیداری ، حافظه جملات و جور کردن دیداری می باشد . البته آزمون های دیگری وجود دارد که به درک بهتر ماهیت ناتوان های یادگیری و از جمله آنها نارساخوانی کمک شایانی می کنند و اغلب به عنوان مکمل مجموعه ارزشیابی مورد استفاده قرار می گیرند از جمله آزمون هایی که مهارت پردازش دیداری و شنیداری را مورد سنجش قرار می دهند .

آزمون ITPA و آزمون علایق تحصیلی دیترویت Detroit نیز از جمله آزمون هایی هستند که جهت تشخیص ناتوانی های یادگیری و یا به عنوان مکمل مجموعه آزمون های هوش و موفقیت تحصیلی استفاده می شوند . این گونه آزمون ها را می توان به طور غیر رسمی جهت جمع آوری اطلاعات در مورد نحوه عملکرد کودک استفاده کرد .

آزمون WDRB از این نظر که دارای خرده آزمون های بیشتر و کاملتری است ،  مهارت های شناختی مرتبط با خواندن را مورد بررسی قرار می دهد . ولی فقط ضعف اصلی این آزمون عدم امکام مشاهده آزمونگر از نحوه روخوانی فرد است ولذا بسیاری از خصوصیاتی که مانع از خواندن صحیح کودک می شود . همچنین تحلیل خطاهای آزمودنی برای آزمونگر میسر نیست در صورتی که در روخوانی متن واقعیت مشکلات خواندن کودک و توانایی های خواندن روزمره مورد مطالعه قرار می گیرد . در آزمون نیل نیز وضعیت روخوانی و درک مطلب آزمودنی به وبی ارزیابی می شود و از مزایای دیگر آن دارا بودن فرم های موازی است و تحلیل خطاهای آزمودنی به طور کامل انجام می گیرد ( عزیزیان ،عابدی 1384 ص 65 و 64)

یکی دیگر از آزمون های تشخیصی آزمون های تست هوش است که ضریب هوشی افراد را می توان سنجید به عنوان مثال آزمون های هوشی ماتریس های پیشرونده استاداردریون از جمله ابزارهای سنجش هوش غیر کلامی است که برای اندازه گیری عامل عمومی هوش مورداستفاده قرار می گیرد ( رحمانی و  ....1383 ص 81) وخلاصه مشکلات عدیده ای ممکن است برای دانش آموزا وجود داشته باشد که مانع آموختن آنها شود ( مانند انواع اضطراب ها و افسردگی ها و نداشتن تمرکز حواس و  ... ) که از طریق آزمون های مختلف باید آن ها را شناسایی نموده و در جهت رفع آنها کوشش نمود .

نتیجه گیری

در باره اولین سئوال پژوهش می توان اینگونه پاسخ داد

اهداف جزیی که ارزشیابی آغازین دنبال می کند می توان به صورت زیر بیان  نمود:

الف مشخص کردن سطح تواناییها و آمادگی دانش آموزان برای یادگیری

ب برنامه ریزی به منظور جبران نارساییها و کاستی ها ی مربوط به پیش
 دانسته های دانش آموزان

ج انتخاب روش تدریس مناسب

د شروع مناسب فعالیت های یادگیری یاد دهی

ه – ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان ( حشمتی و  ...1384 ص 24)

ودر پاسخ به سئوال دوم پژوهش می توان به این نتیجه دست یافت

تاثیر ارزشیابی تکوینی در جبران نارسائیهای آموزشی دانش آموزان و جلوگیری از افت تحصیلی آنان امروزه مورد اذعان همه دست اندرکاران تعلیم و تربیت می باشد

ارزشیابی تکوینی هنگامی صورت می گیرد که فرآیند آموزشی هنوز در جریان است و یادگیری و فراگیری در حال شکل گیری و تکوین می باشد و به همین دلیل فرصت اصلاح و تغییر وجود دارد این نوع ارزشیابی نقاط ضعف و اموری را که نیاز به اصلاح دارد مشخص می سازد ( شاه زمانی ، یارمحمدیان ، 1383 ص 79) وقتی معلمان بدانند چطور دانش آموزان پیشرفت می کنند و در چه جاهایی با دشواری مواجه هستند ، می توانند از این اطلاعات برای ایجاد تعدیل و اصلاحات لازم در آموزش مانند تدریس مجدد ، تلاش برای رویکردهای آموزشی جایگزین یا پیشنهاد فرصت های بیشتر برای تمرین استفاده کنند این فعالیت ها ممکن است به بهبود موفقیت دانش آموزان منجر شود . ( بوستون ، یادگارزاده 1383ص51)

در پایان لازم است که ذکر شود با توجه به پژوهش های گسترده ای که در مجلات گوناگون آمده است می توان نتیجه گرفت : سنجش تکوینی به دانش آموزان با پیشرفت پایین و دانش آموزان ناتوان در یادگیری بیش از دانش آموزان  دیگر کمک می کند و با این تصور غلط که دانش آموزان با عملکرد ضعیف فاقد توانایی اند وسرمایه گذاری برای آنان امید بخش نیست مبارزه می کند .

پیشنهاد

1 -  آزمون های مکرر ماهانه در جهت اصلاح و بهبود روشها و شیوه های تدریس معلمان

2 -  ارزشیابی مستمر همراه با بازخورد آن برای افزایش میزان یادگیری دانش آموزان و ایجاد یادگیری پایدار

3 -  انجام ارزشیابی های مستمر به صورت عملی و کاربرد برای کسب نتایج بهتر در موفقیت دانش  آموزان


محدودیت ها

به علت کمبود امکانات عادی و تجهیزات آموزشی مدارس و کمبود ساعات تدریس بعضی علوم با وجود حجم زیاد کتب درسی انجام ارزشیابی به صورت کاربردی و عملی با مشکلات و محدودیت های مواجه خواهد بود .



Sally Brown-[1]

Nurgambria-[2]

Eisner-[3]

tyler-[4]

Scirven-[5]



تاريخ : چهارشنبه ٢٠ شهریور ۱۳۸٧ | ۱۱:٤٤ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()