چکیده

     یکی از هدفهای  مهم آموزشی به خصوص در دوره های آموزش عمومی ، آموختن برای زیستن ، برای درجمع زیستن و برای بهتر زیستن است . امروزه دیدگاهی که دوران یادگیری را از بقیه ی عمر جدا می سازد مطرود است اگر آموزش در دوران تحصیل نتواند دانش آموزان را در جهت حصول به ابزاری برای زندگی بهتر هدایت کند در اعتبار آن آموزشی باید شک کرد زیرا یادگیری فرآیندی است به اندازه ی تمام زندگی ، هم در طول وهم در گوناگونی آن .


در این تحقیق به معرفی انواع ابزارهای اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی که عبارتند از : ( ارزشیابی مستمر پوشه کارنما پروژه آزمون عملکردی ) پرداخته ام و در پایان هر روش راهکارهای اجرایی ارائه گردیده است زیرا معتقدم قبل از آنکه معلم درطراحی یک سیستم ارزشیابی معتبر بکوشد ، باید شیوه آموزش خود را اصلاح کندوشیوه آموزش او باید دارای ویژگیهای زیر باشد :

1 -  آموزش باید با پژوهش همراه باشد .

2 -  آموزش باید سعی در تلفیق دانش داشته باشد .

3 -  زندگی گروهی فرد را اصل قرار دهد .

4 -  افراد را به یک فراگیر مادام العمر تبدیل کند .

5 -  ارزشیابی ارزشی بیش از موفقیت در جلسه امتحان داشته باشد .


مقدمه :

    در نظام تعلیم و تربیت پویا باید رویکرد های جدیدرا در ارزشیابی معرفی و با روی آوردن به آموزش معتبر ، ارزشیابی معتبر را ترویج کرد . در شرایط کنونی در جهان گروهها، بخشها و انجمن های متفاوتی در صدد اصلاح این نظام برآمده و توجه خاصی به ارزشیابی رشد دهنده ، پویا و مستمر نموده اند . تاریخچه نظام تعلیم و تربیت تطبیقی نشان می دهد که تحول بسیاری از کشورها از نظام ارزشیابی آغاز و به دیگر موارد سرایت کرده است . از جمله اهمیت به حیطه نگرش و عواطف فراگیران است که باید شیوه های متنوع و کاربردی را در سنجش و ارزشیابی دانش آموزان فراهم ساخت .

    یادگیری براساس همیاری و مشارکت آرمانی است که در طول قرن گذشته ذهن کارشناسان و نهادهای رسمی تعلیم و تربیت جهانی را به خود مشغول نموده است . در آغاز قرن بیستم جان دیویی معلمان را برای بررسی وحل مسئله
دانش آموزان در قالب گروه و تیمهای دانش آموزی ترغیب می نمود و در پایان این قرن سازمان یونسکو چهار شاخصه را به عنوان محورهای آموزش وپرورش برای سده بیست و یکم بیان می دارد :

«یادگیری برای دانستن ، یادگیری برای انجام دادن ، یادگیری برای باهم زیستن و یادگیری برای زیستن »

یادگیری برای باهم زیستن از طریق ایجاد توان درک دیگران و احترام به ارزشهای جمعی و تفاهم دو جانبه ، بخش ارزشمند « فرآیند یاد دهی یادگیری » و از نمودهای ارزشیابی های مستمر و فعالیتهای کارگاهی و آزمونهای عملکرد است که با استفاده از تکنیک های مختلف نظیر « تهیه گزارش های کتبی یا شفاهی ، ارائه کنفرانس ، اجرای طرحهای تحقیقی ، مصاحبه ، چک لیست ( فهرست مشاهده ) ، پرسشهای تدریجی ، اجرای آزمون های کوتاه ( کوئیز) ، روشهای خود سنجی پوشه کار ، واحد کار ( پروژه ) و  .... تحقق می یابد .

در این مقاله سعی کرده ام ابتدا تعریف مشخصی از ارزشیابی داشته باشم سپس تنوع روشها و ابزارهای اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی مورد بحث قرار گیرد و در هر روش ارزشیابی راهکارهایی ارائه شده است در پایان نتیجه گیری کلی وپیشنهاداتی ارائه شده است .


فصل اول

بیان مسئله و ضرورت پژوهش  

    به عنوان معلم باید باور داشته باشیم که هر دانش آموز قابلیت رشد و یادگیری را دارد  به شرط آنکه ما آن ابزار سنتی را که بدون توجه به تفاوتهای فردی ، به دنبال یافتن نقطه ضعف هاست رها کنیم و ابزاری بسازیم که تواناییهای او را شناسایی کند ، به دانش آموز اعتماد به نفس بخشد و براساس این باور عمل کند که آموزش و ارزشیابی فرآیند هایی در هم تنیده اندو اگر آموزش فرآیندی است که حداقل به اندازه ی دوران دانش آموزی زمان براست ، ارزشیابی هم به همین طول زمان نیاز دارد نمی توان وظیفه ارزشیابی را به پایان هر دوره آموزشی و زمان چند ساعته محدود کرد زیرا اضطراب و ترس از ندانستن و نتوانستن تمام توان او را سلب می کند و حاصلی جز یاد آوری نقاط ضعف ندارد ارزشیابی باید فرهنگ موفقیت را در کلاس ما حاکم کند و این تفکر باید در ضمیر نهان همه ی ما
معلم ها نهادینه شود .

از دیگر موارد ضرورت پژوهش می توان موارد ذیل را نام برد :

* وجود پدیده کودک آزاری در اثر توجه بیش از حد به نمره 20 و تحت فشار قرار دادن کودک

* هدف شدن امتحان و توجه به مطالب حفظی و حافظه پروری کودکان

*ناکار آمدی مقیاس های کمی برای ارزیابی تغییرات کیفی درشخصیت دانش آموزان

* بی توجهی به سایر ابعاد شخصیتی دانش آموز و توجه صرف به بعد ذهنی

اهداف تحقیق

هدف کلی : تنوع روشها و ابزارهای اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی و ارائه راهکارهایی جهت استفاده از انواع ارزشیابی ها

اهداف جزیی :

·  کشف راهکارهای متناسب با رشد هر دانش آموز تا او بتواند از مرز کنونی تواناییهایش فراتر رود .

·  هدایت مداوم یادگیری دانش آموزان براساس تواناییهایشان به سمت تحقق انتظارت آموزشی و پرورشی

·  ارائه ی بازخورد لازم به دانش آموزان در مورد فعالیتها و کوشش های آموزشی و پرورشی به منظور ایجاد توجه لازم و افزایش علاقه به فعالیتهای در آنان

·  تاکید بر اهداف آموزش وپرورش از طریق توجه به فرآیند یادگیری به جای تاکید بر محتوا

·  بررسی روشهای تدریس معلم و کیفیت یادگیری دانش آموز، راهنمایی او و اصلاح فرآیند آموزش و یادگیری

روش مطالعه :

در این مطالعه از روش کتابخانه ای استفاده شده است در رابطه با موضوع مقاله از منابع مختلف و تجربیات خود داده هایی جمع آوری شده و از منابع زیر جهت گرد آوری اطلاعات استفاده شده است :

1 کتاب ، مجله و روزنامه

2 دایره المعارف

3 همکاران و دیگر کارکنان مدرسه

4 بازدید از کلاسها و مدارس

5 -  افراد متخصص در زمینه مورد نظر

6 -  چکیده تحقیقات و مقالات

تعریف واژگان :

1 ارزشیابی : [1]

    ارزشیابی ، تفسیر اطلاعات جمع آوری شده ازطریق سنجش است که در آن اطلاعات حاصل یا ملاکهای از پیش تعریف شده ( معمولاً هدفهای آموزشی درس یا دوره ) مقایسه می شود تا در باره یادگیری دانش آموزان قضاوت و تصمیم گیری به عمل آید . ارزشیابی بخشی از فرآیند آموزش وپرورش است که براساس آن اطلاعات لازم در مورد یادگیری یا آموخته های دانش آموز جمع آوری و تجزیه و تحلیل می شود .( پژوهشنامه ی آموزشی ش 11- دی 80 ص 2)

2 – ارزشیابی مستمر :

    ارزشیابی مستمر از مناسب ترین روشها برای جمع آوری اطلاعات در مورد فرآیند یاددهی یادگیری است و ازطریق این نوع ارزشیابی ها تلاش فکری و عملی دانش آموزان در جهت کسب نتایج یادگیری ، ثبت ، ضبط و نگهداری
 می شود و در پایان به مجموع این تلاشها ارزشی داده می شود که در تعیین پیشرفت تحصیلی دانش آموزان سهم مشخصی را خواهد داشت .

(عباس حاجی آقالو دلایل تغییر نظام امتحانات آموزش عمومی از سه نوبتی به دو نوبتی ، پژوهشنامه ی آموزشی ش 11 دی 80 ص 8 )

3 فرآیند یاددهی یادگیری :

جریان و فرآیند ی دو طرفه ( بین معلم و فراگیر ) است که در آن یادگیری به معنای تغییر در رفتار از راه تجربی ( تاثیر متقابل فرد بر محیط و محیط برفرد ) در انسان ایجاد می شود و مشتمل بر تفکر مهارتهای ذهنی و مهارتهای فیزیکی است ( دکتر قورچیان ، فضلیخانی ، موسوی ، خالقی ، پازولو، نظریه های یادگیری و نظریه فراشناخت در فرآیند یاددهی یادگیری انتشارات تربیت ص 12)

4 ارزشیابی تکوینی : [2]

این نوع ارزشیابی در فرآیند آموزش استمرار دارد و طی آن معلم از اطلاعاتی که جمع آوری می کند در طراحی مراحل بعدی آموزش استفاده می کند . این ارزشیابی پویا ، رشد دهنده و سازنده است .

5 -  پوشه یا پوشه کارنما:[3]

پوشه کارنما فارسی شده ی واژه ی port folio است مانند یک جورچین
( پازل ) مجموعه قطعاتی  از کارهای دانش آموز است که با اتصال آنها می توان تصویر کامل وروشن تری از دانش آموز به عنوان یک یادگیرنده مادام العمر به نمایش گذاشت . ( طاهره رستگار ، ارزشیابی در خدمت آموزش ص 82)

6 آزمون عملکردی :

    آزمون عملکردی ، آزمون بسیار معتبری است که تاکید برفرآیند های یادگیری فراگیر درسطوح مختلف تحصیلی دارد . استفاده از این شیوه در سنجش دانش آموزان بسیار تازه است و دلیل اصلی توجه به این نوع سنجش راه علاقه ی روزافزون به استفاده از اصول روانشناسی شناختی در کلاس درس و نیاز به پرورش فرآیندهای عالی فکری و مهارتهای تفکر انتقادی دانسته اند . ( ثرندایک وهمکاران 1991)

فصل دوم

گرد آوری اطلاعات

تعریف ارزشیابی :

    اصطلاح ارزشیابی به طور ساده به تعیین ارزش برای هر چیز با قضاوت ارزشی گفته می شود .با این حال تعریف کاملتری از ارزشیابی را می توان چنین بیان نمود : « ارزشیابی به یک فرآیند نظام دار ( سیستماتیک) برای جمع آوری ، تحلیل و تفسیر اطلاعات گفته می شود به این منظور که تعیین گردد هدفهای مورد نظر تا چه میزانی تحقق یافته اند ( کی 1991 ص 6 )»

ارزشیابی از نظر آموزشی ، فرآیندی منظم برای تعیین میزان دستیابی به اهداف عینی آموزشی به وسیله دانش آموزان است . ( کرون لاند 1976)

در آموزش و پرورش نوین ارزشیابی بخش جدایی ناپذیر فرآیند یاددهی یادگیری است که همراه با آموزش و در ارتباط تنگاتنگ با آن به گونه ای مستمر انجام
می گیرد و هدایت یادگیری دانش آموزان را مرکز توجه خود قرار می دهد .

انواع ارزشیابی های آموزشی با توجه به زمان و هدف استفاده از آنها

* ارزشیابی آغازین :

نخستین ارزشیابی معلم که پیش از انجام فعالیتهای آموزشی او به اجرا در می آید . این نوع ارزشیابی برای پاسخ دادن به دو پرسش مورد استفاده قرار
می گیرد :

1- آیا فراگیران به دانشهاومهارتهای پیش نیاز درس تازه از قبل مسلط اند ؟ یعنی برای اندازه گیری  رفتارهای ورودی یا مهارتها و دانش های پیش نیاز یادگیری درس تازه به کار می رود .

2 یادگیرندگان چه مقدار از هدفها و محتوای درس تازه را قبلاً یاد
گرفته اند ؟ برای تعیین میزان اطلاعات یادگیرندگان از مطالبی است که قرار است به آنها آموزش داده شود .

* ارزشیابی  تشخیصی  :

این ارزشیابی باهدف تشخیص مشکلات یادگیری دانش آموزان در یک موضوع درسی به کار می رود . ارزشیابی تشخیصی که معمولاً در جریان آموزش انجام می گیرد علاوه بر تشخیص دادن مشکلات یادگیری دانش آموزان باید بتواند روشهای مناسب رفع مشکلات را نیز به معلمان نشان دهد .

* ارزشیابی  تکوینی ( مستمر )  :

 هدف از کاربرد این نوع ارزشیابی آگاهی یافتن از میزان و نحوه یادگیری دانش آموزان برای تعیین نقاط قوت و ضعف یادگیری و نیز تشخیص مشکلات روش آموزشی معلم در رابطه با هدفهای آموزشی است . این نوع ارزشیابی در طول دوره آموزشی یعنی زمانی که فعالیت آموزشی معلم هنوز در جریان است و یادگیری دانش آموزان در حال تکوین یا شکل گیری است انجام می شود .


* ارزشیابی تراکمی یا پایانی  :

این ارزشیابی معمولاً در پایان هر دوره ی آموزشی انجام می شود و معلم با استفاده از آن ، دانسته های دانش آموزان را طی دوره ارزیابی می کند .

هدف ارزشیابی پایانی سنجش دانش آموزان به هدف نمره دادن ، اتخاذ تصمیم های مختلف در مورد ارتقای او به کلاس بالاتر ، رتبه بندی یا اعطای امتیازات معینی مثل اجازه ی ورود به مدارس خاص است .

ارزشیابی مستمر

ارزشیابی مستمر یا سازنده بخشی از فرآیند آموزشی تلقی می شود به این معنا که ارزشیابی در جریان آموزش جاری است و معلم به طور مرتب با آن درگیر است و از نتایج سنجش مستمر در تعیین گام بعدی خود در آموزش استفاده می کند به این دلیل است که آموزش و ارزشیابی در هم تنیده می شوند و دانش آموز رشد می کند و نباید آن را با سنجش های متداولی که گرچه ممکن است مکرر اتفاق افتد ، ولی حاصلی جز ارائه نمره یا رتبه نیست ، معادل دانست .

ارزشیابی مستمر و سازنده را چگونه شروع کنیم ؟

 برای وارد کردن این شیوه ارزشیابی در برنامه کار خود منتظر دستور العمل خاصی نباشید زیرا هیچ راه معین و مشخص و از پیش تعیین شده ای برای سنجش مستمر و پویا وجود ندارد . این نوع سنجش می تواند به شکلهای مختلفی انجام شود و شما براساس اطلاعاتی که از طرق مختلف جمع آوری می کنید مثل مشاهده ی رفتار و عمکرد دانش آموز در هنگام انجام فعالیتهای کلاسی یا ارائه ی گزارش پروژه ها ، پاسخ به پرسشهای کلاسی ، کتبی و شفاهی و بررسی پوشه ی دانش آموز او را مورد ارزیابی قرار دهید . اما باید به خاطر داشت که آنچه یک سنجش و ارزشیابی را مستمر ، رشد دهنده و پویا می کند ، شیوه استفاده از نتایج آن سنجش و ارزشیابی است .

ویژگی های ارزشیابی مستمر :

* ارزشیابی مستمر جزیی از فرآیند آموزش است .

* به فعالیتهایی منجرمی شودکه طراحی مراحل بعدی آموزش راامکان پذیرمی سازد

* در تمام موضوعات درسی قابل اجرا است .

* دانش آموزان را در فرآیند یادگیری خود سهیم می سازد و توان خود ارزیابی را در آنان تقویت می کند .

* معلم را قادر می سازد تا به طور منظم دانش آموزان را در فعالیتهای گوناگون در نظر بگیرد و عواملی را که مانع پیشرفت آنان است شناسایی کند زیرا به طور طبیعی نوع عملکرد دانش آموزان در فعالیتهای گوناگون یکسان نیست .

* پویایی و گستردگی ارزشیابی مستمر

* ارزشیابی مستمر به هیچ وجه نباید به رتبه بندی دانش آموزان  بینجامد.

* معلم را قادر می سازد تا طریق ارزشیابی های متناوب و یادداشت هایی که بر
 می دارد ، اطلاعات کافی برای ارزشیابی معتبر دانش آموزان را جمع آوری کند .

* ارائه تصویر کلی از تمامیت شخصیت دانش آموز


راهکارهای ارزشیابی مستمر

1 -  سنجش و ارزشیابی باید بر هدفهای برنامه های آموزشی استوار باشد و برای انجام دادن آن متناسب با مواد درسی و هدفهای هر درس از انواع مختلف ابزارهای فنون و راهبردهای سنجش استفاده شود .

2 -  فنون و روشهای ارزشیابی معتبر شامل : تهیه گزارش های کتبی تهیه گزارش های شفاهی ارائه کنفرانس اجرای طرحهای تحقیقاتی مشاهده ی رفتار دانش آموزان مصاحبه مشاهده ی رفتار و فهرست مشاهدات پرسشهای کلاسی اجرای آزمونهای کوتاه روشهای خود سنجی کارنما یا ارائه ی مجموعه کارها می باشد .

3 -  در فرآیند سنجش و ارزشیابی معلم باید خود و دانش آموزان را از ابعاد و جلد کتاب وچهار دیوار کلاس درس رها کند و ارزشیابی را درجهت حل مسائل اجتماعی ، زندگی واقعی و پیوند بین مدرسه و جامعه از طریق جمع آوری و نقد اطلاعات حاصل از رسانه های گروهی اجرای طرحهای تحقیقاتی و انجام دادن تکالیف با معنا به صورت گروهی سوق دهد .

4-  در ارزشیابی مستمر شیوه یادگیری دانش آموز باید کانون توجه فرآیند سنجش و ارزشیابی قرار گیرد. در هر زمان که سنجشی انجام می شود دانش آموزان باید آن را جزیی از فرآیند آموزش تلقی کند و به همان اندازه که می داند (چه ) یاد می گیرد بداند (چگونه ) یاد می گیرد .

5 -  سنجش و ارزشیابی مستمر باید به جای شکست رغبت یادگیری را در
دانش آموزان افزایش دهد . هر سنجشی که استقلال دانش آموزان را به رسمیت بشناسد وبه  او حق انتخاب و بازخورد سازنده بدهد و فرصت هایی برای خود ارزیابی کردن فراهم کند فراگیر را به یادگیری بیشتر ترغیب می کند .

6 دانش آموز باید توصیه های سازنده برای پیشرفت دریافت کند . معلم باید با تاکید بر نقاط قوت دانش آموز و ارائه ی توصیه هایی برای رشد آنها در مورد رفع نقاط ضعف دانش آموز نیز توصیه هایی شفاف ارائه دهد و فرصتهایی برای انجام آن توصیه ها فراهم کند .

7 -  سنجش مستمر باید برای دانش آموز فرصتهای خود ارزیابی کردن را فراهم کند تا وی توان خود اصلاح کردن و مدیریت فردی را فراگیرد .

8 -  ارزشیابی مستمر در مرکز فعالیت های کلاسی قرار دارد .

پوشه کارنما یا ارائه مجموعه کارها

    یکی از روشها وفنونی که در ارزشیابی مستمر از آن استفاده می شود روش کارنما یا پورت فولیواست این روش یک شیوه موثر برای سنجش و ارزشیابی یادگیریهای غیر شناختی ، مهارتی و تواناییهای دانش آموزان است که در باره آن توضیحاتی ارائه می نماییم .

«کارنما یا پوشه مجموعه ای از گزارشها ، یادداشتها ، نوارها ، فعالیتهای ورزشی ، نقاشی ها و امثال آن » در این روش برای سنجش عملکرد یاد گیرندگان در انجام تکالیف درسی دانش آموزان برای نشان دادن تواناییها و پیشرفت کار خود مثالها و مواردی از جریان کارهای خود را که در طول ترم تحصیلی یا سال انجام داده اندباخود به کلاس می آورند و برای سنجش و ارزشیابی در اختیار معلم قرار می دهند مثلاً اگر بررسی مساله ای به یکی از آنها واگذار شده باشد او کلیه شواهد و مدارک مربوط به فعالیتهایی را که در رابطه با پاسخ یابی برآن انجام داده است از جمله طرح اولیه ی جستجوی پاسخ ، نحوه مراجعه به منابع گزینش اطلاعات مربوط طبقه بندی آنها ، پیش نویس و نسخه یابی گزارش خود را در هر مورد در پوشه قرار داده و به معلم ارائه می کند .

چرا باید از پوشه استفاده کنیم ؟

* پوشه فرصت شناخت  و اصلاح اشتباهات را به دانش آموز می دهد این کار توان ریسک کردن ، نهراسیدن از اشتباه ، جرأت پذیرش اشتباه و اصلاح آن را به او می دهد و به این ترتیب دانش آموز را در فرآیند آموزشی خود سهیم می سازد .

* پوشه دانش آموز به او  امکان می دهد تا شاهد رشد و پیشرفت خود باشد و اعتماد به نفس او را افزایش دهد .

*  پوشه دانش آموز ابزاری برای تعامل با هم کلاسیها ، معلمان و والدین است .

* مرور پوشه دانش آموز به معلم امکان می دهد تا با اطمینان بیشتر و براساس دلایل مستند در مورد دانش آموز قضاوت کند .

* مرور پوشه به والدین امکان می دهد تا در جریان پیشرفت فرزندشان قرار گیرند تقاط قوت و ضعف او را بشناسند و نقش مثبت ، سازنده و فعالی در هدایت تحصیلی او داشته باشند .

* دانش آموز از طریق ارائه ی کار خود از طریق پوشه ، فرصت پیدا می کند تا میزان تواناییها دانش خود را مستند سازد .

* پوشه به دانش آموز فرصت می دهد تا بین آموخته های قبلی وجدید ارتباط برقرار کند .

چه چیزهایی را باید در پوشه بگذازیم ؟

موارد ی که باید جمع آوری کرد بستگی به نظم معلم یا دانش آموز و یا هر دو دارد اما پینشهاد می شود در سالهای اول و دوم ابتدایی تصمیم در باره آنچه که باید در پوشه گذاشته شود با معلم باشد ولی دانش آموز از دلیل انتخاب معلم آگاه شود در سالهای بالاتر معلم و دانش آموز در تصمیم گیری سهیم هستند اما از فهرست زیر مواردی را می توان برای نگهداری در پوشه انتخاب کرد :

1 تکالیف انفرادی مدرسه

2 -  برگه های امتحانی

3 -  تکالیف گروهی در مدرسه

4 -  گزارشهای علمی

5 -  یادداشتهای کلاسی یا خارج کلاسی دانش آموز

6 پروژه ی گروهی خارج از مدرسه

7 -  ثبت پرسشها و اظهار نظرها در رفتارهای قابل توجه دانش آموز

8 گزارش مصاحبه ی دانش آموز با افراد مختلف

9 -  خلاصه داستان ، فیلم ، بازدیدها

10 -  خود آزمایی ها و مسائل

11 -  نمونه کارهای هنری حاصل کارهای پروژه ای

12- یادداشت ها ، فهرست های ارزشیابی معلم از دانش آموز یا گروههای دانش آموزی

13 -  دلایلی حاکی از کاربرد آموخته ها در زندگی روزمره

14 -  پیش نویس و کارهای ابتدایی از طراحی تحقیق تا موادی که حاصل کار تحقیق را نشان دهد .

مثال جهت راهکارعملی :

* استفاده از نوار برای قرائت قرآن خواندن فارسی بدین صورت که اول سال طرز خواندن او را روی نوار ضبط کرده وبه مرور که توانایی پیدا کرد بعد از چند ماه دوباره خواندن او را ضبط کرده تا هر دو بار را باهم مقایسه کرده و به توانایی خود پی ببرد و اعتماد به نفس پیدا کند .

* برای تدریس هر بخش علوم فرمهایی تحت سه عنوان ( آنچه می دانم آنچه می خواهم بدانم آنچه یاد گرفتم ) به دانش آموزان داده تا ابتدا دو قسمت اول آنرا بنویسند و بعد از تدریس بخش قسمت سوم فرم که آنچه یاد گرفتم را پر می کند تا به تواناییهای خود پی ببرد .

* برای هنر می توان نمونه خط و نقاشی آنها را نگهداری کرد و بعد از چند ماه و تمرین و آموزش با نمونه کارهای جدید او مقایسه کرد تا خودش ارزشیابی کند .

* دفاتر فراگیران مثل دفتر گزارش علوم دفتر تمرین ریاضی دفتر انشا و .... نمونه های خوبی برای پوشه هستند که فعالیتهای اول سال دانش آموزان را با حال او مقایسه می کند .

* درمورد محتویات پوشه بهتر است تصمیم گیری با معلم و دانش آموز باشد که آیا پروژه های نا تمام یا پروژه های کامل و یا بهترین کار هر دانش آموز را در آن بگذارند .

* معیارهایی جهت ارزشیابی پوشه ارائه می شود که پیشنهادی بوده و می توان تغییر داد : [4]

1 -  دقت در کار           2 -  نظم کار و نظافت ظاهری

3 خلاقیت و نو آوری       4 -  کنجکاوی و پرسشگری

5 پشتکار و صبر وحوصله         6 شواهدی حاکی ازپیشرفت دانش آموز

7 کاربرد آموخته ها           8 تامل و تصحیح اشتباهات

9 توانایی استفاده از ابزار       10-توانایی برقراری ارتباط

11 توانایی حل مسئله          12-توانایی طرح مسئله

13- توانایی کارگروهی

برای هر معیار نشانگرهایی مثل (  درحد انتظار کمتر از حد انتظار نیازمند تلاش ) که قابل سنجش کیفی هستند می توان در نظر گرفت و به صورت
مجموعه ای از عملکردهای پیچیده ظاهر می شود .

رهنمودهایی پیرامون ایجاد و استفاده از روش کارنما در مدارس :

* در کلاسهایی با تراکم بالا برای جلوگیری از تعداد پوشه های مجموعه کار که بررسی آنها را مشکل می کند به دو طریق زیر اقدام کنید :

الف برای انجام تکالیف گروهی پوشه مجموعه کار را تشکیل دهید .

ب تکالیف رامسئله محور کنید تاهر گروه مساله مورد نظر خود را از زاویه نگاه علوم مختلف مورد بررسی قرار دهد .

* دانش آموزان را د ر انتخاب مساله و افراد هم گروه برای فعالیت  دخالت دهید .

* با جمع آوری نمونه هایی از کارهای دانش آموزان به کوششهای آنان ارج نهید .

* از والدین بخواهید تا در جریان تهیه پوشه مجموعه کار فرزندان خودمشارکت کنند.

* در باره پرونده مربوط به مجموعه کارها  درکلاس بحث کنید و دانش آموزان را متوجه کنید تا قسمتهایی از کارهای خود را انتخاب کنند که معرف دقت ، علاقه ، تنوع و کوشش آنان است .

* در باره عناصر مختلفی که دانش آموزان می توانند در پوشه های خود قرار دهند بحث کنید .

* به دانش آموزان در انتخاب کاربرای درج در پرونده کمک کنید .

* پرونده ها را با دقت مرور و نظر خود را در باره نقاط قوت و ضعف هریک از کارها در کنار آنها بنویسید .

* از دانش آموزان بخواهید تا دلایل خودرا برای درج هر کار در پرونده ذکر کنند و تاریخ انجام هر قسمت را مشخص و یاد داشت کنند .

* به طور مرتب پرونده های مربوط به مجموعه کارها را نو  ( به روز ) کنید .

* زمینه ای فراهم کنید که دانش آموزان پوشه های مجموعه کار خود را به دیگران نشان دهند .

* در گفتگو با والدین از پوشه های مجموعه کار دانش آموزان استفاده کنید و در باره جنبه های کار فرزندانشان با آنهامشورت کنید .

* برای نگهداری پوشه های مجموعه کار دانش آموزان جایی را اختصاص دهید  در مدارسی که کتابخانه وجود دارد می توان قفسه هایی را به این کار اختصاص داد .

* مجموعه کارهای برتر را در سطح مدرسه منتشر کنید می توان کارهای بسیار برجسته را از طریق رسانه ها جمعی معرفی کرد .[5]


پروژه چیست ؟

پروژه دانش آموزی به فعالیت هایی گفته می شود که براساس هدفهای برنامه درسی طراحی می شود تاحدودی پیچیده تر از تکالیف معمولی است و دانش آموزان به طور انفرادی یا گروهی آن را انجام می دهند. عنوان فعالیتها می تواند توسط معلم یا دانش آموز یا باهمفکری هر دو انتخاب شود محل انجام فعالیت ممکن است کلاس خارج کلاس یا به صورت ترکیبی از این دو باشد .

    برای اینکه این فعالیتها به نتایج  باارزش خود برسد باید اولاً در مسیر صحیح هدایت شوند تا دانش آموزان از طریق شناخت مسئله ، طراحی تحقیق برای حل آن ، تقسیم کار ، پشتکار ،‌استفاده از روش های مختلف حل مسئله ارزشیابی مستمر کار در حین انجام آن و تهیه گزارش و ارائه ی آن در حل مسائل روش علمی به کار گیرند . ثانیاً فرآیند کار به درستی ارزشیابی شود و ثالثاً بازخورد ارزشیابی به دانش آموز ، سازنده و درجهت پیشرفت و رشد او باشد .[6]

مزایای استفاده از پروژه چیست ؟

1 وارد کردن پروژه در برنامه ی درسی دانش آموزان به خوبی می تواند خصلت جستجو گری و کنجکاوی دانش آموزان را ارضا کند و به معلم هم فرصت می دهد تا با پذیرش تفاوتهای فردی دانش آموزان برای آنان فرصتهایی مناسب ابراز وجود فراهم کند و اعتماد به نفس را در آنان رشد دهد .

2 تلفیق پروژه در برنامه درسی دارای مزایایی است که عبارتند از :

* به دانش آموز اجازه می دهد تاپرسشهای خود را نظم دهد و برای یافتن پاسخ برنامه ریزی کند .

* فرصت های تعامل و همکاری مثبت را در بین افراد در کلاس افزایش می دهد .

* فرصت هایی ایجاد می کند تادانش آموز با استفاده از استعدادهای خاص خود یک محصول کیفی تولید کند .

* از طریق پرورش مهارت حل مسئله انگیزه یادگیری را در دانش آموزان تقویت می کند .

* به معلم امکان می دهد تا از فرصت های متفاوتی برای ارزشیابی دانش آموزانی که مشکلات خواندن و نوشتن دارند بهره جوید .

* اعتماد به نفس را در دانش آموزان به خصوص آن گروه که در روال آموزش سنتی و تکالیف و امتحانهای کتبی مشکل دارند ، افزایش می یابد .

راهکارهایی جهت پروژه :

* حجم پروژه کاملاً انعطاف پذیر می باشد یعنی ممکن است در دو صفحه یا ده  صفحه تنظیم شود یا به صورت یک پوستر کوچک و یا پوستر مفصل ارائه شود مهم این است که دانش آموز در طی این فرآیند با شیوه انجام تحقیق در مورد یک موضوع آشنا شود به همین دلیل باید به او زمان کافی برای انجام پروژه داده شود .

* یکی از روشهای مناسب برای وارد کردن تکالیفی تحت عنوان پروژه معرفی فعالیتهای محققان و دانشمندان است مثلا می توان شیوه ی برخورد یک پژوهشگر را در برابر با پرسشی مثل :

« چه کنیم تا آلودگی های محیط زیست کمتر شود ؟» را با آنان مرور کنید .

* یکی دیگر از موثر ترین راههای معرفی پروژه به دانش آموزان معرفی مدلهای کامل یا ناقص یک پروژه است هم زمان با آشنا شدن دانش آموزان با پروژه های کامل پیشنهاد می شود بعضی از پروژه های ناقص راهم بادید آموزشی (نه انتقادی ) به آنان معرفی کند تا آنها در اصلاح کارخود هدایت شوند . در دوره آموزش عمومی می توان این پروژه ها را به صورت تلفیقی از موضوعات مختلف درسی در برنامه گنجاند . مثلاً تحقیق در مورد  « زندگی یک دانشمند ریاضی تلفیقی از زبان آموزی ، ریاضی و احتمالاً دانش اجتماعی است .»

*والدین باید از هدفهای گنجاندن پروژه در برنامه درسی فرزندشان آگاه شوند تا بتوانند در رسیدن به آن هدفها با معلم هم سو شوند .

* تا حد امکان منابع مناسب با آدرس منابع را در اختیار دانش آموز بگذارید تا با اطمینان خاطر کار را شروع کند .

* والدین را مطمئن سازید که از فرزندشان در انجام پروژه درحد خود او توقع داریدو نه بیشتر تا طراحی و اجرای پروژه به صرت باری بر دوش والدین در نیاید .

*روز معینی را به عنوان روز پروژه تعیین کنید و از دانش آموزان بخواهید در سالن مدرسه یا در راهروهای مدرسه کار خود را ارائه کنند .

*به تفاوتهای فردی دانش آموزان احترام بگذارید با معرفی پروژه های متفاوت به دانش آموزان با گروههای مختلف دانش آموزی با توجه به طبقه بندی هوشی گاردنر ( هوشهای چندگانه به آنان امکان دهید تا از حداکثر توان خود در پیشرفت تحصیلی بهره گیرند .[7]

آزمون عملکرد ی

سنجش عملکرد دانش آموزان از طریق درگیر کردن او در تکالیف عملی چیزی فراتر از تعاریف سنتی مثلاً حفظ کردن و کنفرانس دادن در کلاس است . این نوع سنجش به هر نوع فعالیت یا کار خلاقانه ی دانش آموز می پردازد که از طریق آن می تواند آنچه را آموخته است به نمایش بگذارد یا بیان کند تکالیف عملی
 می تواند به صورت تکالیفی باشد که در زمان کوتاه یا طولانی قابل انجام است .

انجام یک فعالیت مربوط به درس علوم تجربی ، دفاع از شیوه حل مسئله ، برگزاری یک تئاتر دانش آموزی ارائه یک سخنرانی ، تولید یک روزنامه دیواری برای مدرسه ، تعمیر قفل و دستگیره در کلاس یا شرکت در ساختن یک قفسه کتاب برای کلاس همه نمونه هایی از تکالیف عملکردی هستند .

تفاوت این نوع تکالیف با تکالیف روزمره و سنتی کلاس ، مثل تفاوت امتحان عملی رانندگی است با امتحان آیین نامه با  وقتی فرد در حین رانندگی مورد قضاوت قرار می گیرد با زمانی که امتحان آیین نامه ی رانندگی را می دهد .

انواع آزمونهای عملکردی :

1 – آزمون عملکرد کتبی :  این آزمون بر کاربرد آموخته ها در موقعیت های عملی یا شبیه سازی تاکید دارد . مثلاً از دانش آموز خواسته میشود که سیم کشی یک اتاق را طراحی کند که در آن با یک کلید می توان هواکش و چراغ روشنایی و با کلید دیگر یخچال و ماشین لباس شویی را روشن کرد یا یک داستان کوتاه بنویسد یا یک نمودار ستونی براساس اطلاعات داده شده رسم کند .

2 – آزمون شناسایی : زمانی که از دانش آموز می خواهید اشکال مداری را که لامپ آن روشن نمی شود را پیدا کند و سایل و مراحل انجام یک آزمایش شیمی را مشخص کند یا تلفظ درست یک کلمه در زبان انگلیسی یا روش درست حل یک مسئله ریاضی را تشخیص دهد به  واقع دانش آموز را در معرض آزمون عملکردی از نوع آزمون شناسایی قرار داده اید.

3 -  انجام عملکرد در شرایط شبیه سازی شده : در این آزمون از فراگیر خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا خیالی ، همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیت های واقعی ضروری اند . شیوه های کاری که برای کمک به یک مصدوم انجام می دهد . انجام تنفس مصنوعی روی یک مصدوم ، فرصتی از این نوع است برای مثال در آموزش رانندگی ، قبل از آنکه فراگیر در عمل رانندگی را شروع کند . او را در اتومبیلی مشابه اتومبیلهای واقعی قرار می دهند تا اعمال رانندگی را تمرین کند .

4 -  نمونه کار : در روش نمونه کار که نزدیکترین روش سنجش به عملکرد واقعی است فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود برای مثال آزمون رانندگی اتومبیل در شرایط واقعی یا در محیط های آموزشی ، آزمون دقت دانش آموز در کار با مواد شیمیایی واقعی ، در درس زبان انگلیسی وقتی دانش آموزان در عمل متنی را ترجمه می کنند و در درس ریاضی وقتی از دانش آموزان خواسته  می شود با ابزاری که در اختیار دارند یک مکعب با ابعاد معینی بسازند از این نوع آزمونهاست .

مزایا و معایب استفاده از آزمون عملکردی :

مزایا

·  فرصتهایی برای کاربرد دامنه وسیعی از مهارتها از جمله مهارت تحقیق فراهم می کند .

·        فرصتهایی برای طرح پرسشهای باز پاسخ فراهم می کند .

·        امکان رشد تفکر نقاد و توان نقد پذیری را افزایش می دهد .

·  امکان جمع آوری دلایل مستند برای قضاوت در مورد حدود تواناییهای دانش آموز را فراهم می کند

·        فرصتهای ارائه ی کار های خلاق را برای دانش آموزان فراهم می کند .

·  از طریق آزمون عملکردی دانش آموز بین آنچه در کلاس قرار می گیرند و آنچه در دنیای واقعی به کارش می آید ارتباط برقرار می کند و نسبت به آموختن مهارتهای سطوح بالا که در حل مسائل روزمره ی زندگی به کارش می آید ترغیب می شود .

معایب

·        انجام آن برای دانش آموز زمان بر است

·  دانش آموزان مختلف ممکن است به روشهای مختلف فعالیت را انجام دهند و کار قضاوت و بارم بندی معلم را مشکل کنند .

·        عملکرد دانش آموزان در فعالیتهای معینی ارزشیابی می شود .

·  طراحی فعالیتها زمان بر و متفاوت از روال عادی کار معلمان است و معلمان برای این کار آموزش ندیده اند

راهکارهایی جهت آزمونهای عملکردی  

فرآیند بازخورد به مثابه ی هسته اصلی فرآیند یادهی یادگیری در کلاس درس چنین ویژگی هایی را باید داشته باشد :

* پیوسته باشد : یعنی باید دانش آموزان در حین فرآیند یادگیری بازخورد دریافت دارند .

* سودمند باشد : یعنی حاوی اطلاعاتی باشد که دانش آموز آگاه شود چه فعالیتی را انجام دهد تا انتظارات آموزشی را به خوبی محقق کند .

* منبع بازخورد متنوع باشد : یعنی از منابع مختلف دریافت شود تا از منظر های مختلف و متفاوت آثار و فعالیت دانش آموز بررسی شود .

* توصیفی باشد : یعنی برای دانش آموزان ساده و قابل فهم باشد .

به معلم پیشنهاد می شود برای ارائه یک بازخورد سازنده از فعالیت کودک بهتر است جملات خود را با این عبارتها آغاز کنند :

-       دختر خوبم شما  موفق شده اید که  .....

-       باخوشخالی زیاد می گویم که شما از عهده  ......

-       پسرخوبم شما ...... یاد گرفته اید .

-       توانایی ات در  ..... بهتر شده است .

-       کارت نسبت به قبل بهتر شده است .

-       پیداست که برای این کار خیلی تلاش کردی .

-       امروز از کارت لذت بردم .

-       وقتی می بینم کارت بهتر شده خوشحال می شوم .

-       امروز موفق شدی که  .... به درستی بنویسی ( انجام دهی )

به این نکته باید توجه داشت که بازخوردهای مثبت افراطی هم نقش مخربی در شخصیت کودک دارد . مثلاً جملاتی مانند ( تو همیشه موفق هستی ) نوعی خوش بینی بیش از حد را به وجود می آورد که ممکن است سطح تلاش کودک را کاهش دهد . برخی جملات و کلمات را نباید در بازخوردهای توصیفی به کاربرد زیرا ممکن است در اعتماد به نفس دانش آموز نقصی وارد کند جملاتی مانند :

- نمی تواند یا نمی توانی همیشه اشتباه می کنی قادر نیستی یا قادر نیست کارهایت کثیف و نامرتب است همیشه ناقص می نویسی و هر برچسبی که منجر به برداشت منفی از تواناییها و قابلیتهای دانش آموز شود نباید به کاربرد .

( نوشته شده در ساعت 50 : 0 توسط دبیرخانه طرح ارزشیابی توصیفی اینترنت )


فصل سوم

1 نتیجه گیری

2 پیشنهادات

نتیجه گیری

    در نظام های تعلیم و تربیت پویا و فعال دو عنصر  « روشهای تدریس و شیوه های ارزشیابی » دو جزء لاینفک محسوب می گردند به طوری که ارزشیابی در خدمت تدریس و هر دو در خدمت یادگیری هستند . الگوهای تدریس و ارزشیابی زمانی نتیجه بخش است که در راستای تربیت انسان آرمانی ، متفکر ، خلاق ، نقاد ، مسئولیت پذیر وخود باور باشد در رویکرد نوین«چگونه یادگرفتن »به مراتب مهم تر از « چه یاد گرفتن است »پیامدهای مثبت کوتاه مدت حاصل از اجرای آیین نامه جدید امتحانات دو نوبتی دوره عمومی که توجه به ارزشیابی توصیفی کرده به اختصار ارائه می گردد:

1   نوآوری و خلاقیت در روشهای تدریس ، برنامه های آموزشی و درسی و گرایش به الگوهای تدریس فعال

2 فراهم نمودن زمینه توسعه ارتباط علم با عمل و کاربست آن در زندگی فراگیران

3 تثبیت و تعمیق یادگیری با تاکید براصل یادگیری

4 -  پرورش روحیه تلاش ، ابتکار و رقابت سالم علمی درون گروهی در دانش آموزان در عرصه المپیادها ، جشنواره های فرهنگی ، هنری و مسابقات علمی ، پژوهشی

5 -  کاهش اضطراب ناشی از امتحانات پایانی  به دلیل وابستگی نسبی آزمونهای مستمر و پایانی و تاثیر متقابل آنها در یکدیگر

6 -  تقویت روحیه مطالعه ، مشارکت ، اعتماد به نفس ، تحقیق پژوهش و ابراز عقیده در فراگیران

7 -  هماهنگ نمودن زمان برگزاری امتحانات دوره های تحصیلی در راستای برنامه ریزی خانواده ها جهت استفاده بهینه فرزندان از فرصتهای مطالعه و اختصاص زمان بیشتر به آموزش

8 -  تاثیر آزمونهای مستمر در پیشرفت تدریجی و یادگیری مفاهیم متناسب با پیشرفت روزانه هر درس

9 -  توجه ویژه به نقش هدایتی ، نظارتی و تربیتی معلم در آموزش

10 در گیری فراگیران با موضوعات ومسائل علمی در قالب تکالیف متنوع و متعدد

11 -  فراهم کردن فرصت تعامل و ارتباط چند سویه  فارغ از محدودیت های کلاسی با استفاده از تکنیک های فعال همیاری ، بارش مغزی ( آزاد اندیشی ) ، استقرایی ، تداعی معانی ، تفحص گروهی و .... در راستای تقویت حس همبستگی درون گروهی

پیشنهادات

    در تعامل دائم با دانش آموزان هدفهای آموزشی محدودی را در نظر بگیرید و فقط بر مبنای آنها به دنبال جمع آوری اطلاعاتی باشید که به شما امکان می دهد در مورد کار دانش آموز قضاوت کنید .

·  اطلاعاتی را که جمع آوری می کنید به گونه ای تفسیر کنید که بتواند
 ایده هایی در مورد رشد مفاهیم مهارتها یا نگرشهای دانش آموز به شما بدهد .

·  از تفسیر اطلاعاتی که جمع آوری شده است برای تصمیم گیری در طراحی مرحله بعدی تدریس و کمک به دانش آموزان در برداشتن گام بعدیشان کمک بگیرید .

·  اگر دانش آموزان در درک مفهوم یا انجام فعالیتی مشکل دارند در شیوه ی ارائه آموزش آن مفهوم یا طراحی فعالیت بازنگری کنید .

·  در گروههای کاری خود با سایر همکارانتان آنان را از اطلاعاتی که در مورد دانش آموزان جمع آوری کرده اید مطلع کنید و در مورد تصمیمی که براساس آن اطلاعات جمع آوری کرده ایدنظر مشورتی آنان را جویا شوید .

·  از هر چه باعث شود که دانش آموز خود را بادیگران مقایسه کنید اجتناب کنید .

·  به جای آنکه جوایزی به دانش آموزان بدهید که حامل هیچ پیام رشد دهنده ای نیستند فرهنگ ترغیب برای موفقیت بیشتر را در کلاس حاکم کنید .

·        هیچگاه به دانش آموزان وقتی درحال یادگیری هستند نمره ندهید .

·  از دانش آموزان بخواهید در مورد آنچه انجام داده اند برای شما و کلاس صحبت کنند .

·        از دانش آموزان بخواهید که مشخص کنند چه چیزی یاد گرفته اند .


فهرست منابع

1 -  پژوهشنامه آموزشی پژوهشکده تعلیم و تربیت تهران شماره 11- دی 80

2 -  دکتر قورچیان نظریه های یادگیری و نظریه فراشناخت در فرآیند یاددهی یادگیری انتشارات تربیت تهران 77

3 -  دیوید ری ترجمه سرکارآرانی محمد رضا -1381- پژوهش در کلاس انتشارات موسسه فرهنگی منادی تربیت

4 -  رخشان فریدون طراحی و تحلیل نظامهای آموزشی تهران انتشارات نیما 1366

5 -  رستگار طاهره ارزشیابی در خدمت آموزش -1383 ناشر موسسه فرهنگی منادی تربیت

6 -  رشد آموزش ابتدایی سال هشتم اردیبهشت 84

7 -  سیف ، علی اکبر -1379 پیشنهادهایی برای ارزشیابی مستمر نشریه نگاه سال نهم شماره 15 ص 11

8 -  سیف ، علی اکبر 1380 روشهای اندازه گیری و ارزشیابی تهران نشر دوران

9 -  سیف ، علی اکبر -1373 اندازه گیری و پیشرفت تحصیلی ( تهران ) نشرآگاه

10 -  شریفی حسن پاشا شیوه های ارزشیابی از آموخته های دانش آموزان تهران دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی

11 -  نشریه نگاه آموزش وپرورش-سال نهم



1 - Evaluation

 Form mative-[2]

Port folio-[3]

1-طاهره رستگار ارزشیابی درخدمت آموزش موسسه فرهنگی منادی تربیت ص 89

1- دکتر علی اکبر سیف پیشنهادهایی برای ارزشیابی مستمر نشریه نگاه سال نهم شماره 15 سال 1379 ص 11

1- دیوید ری ترجمه  سرکار آرانی ، محمد رضا 1381 پژوهش در کلاس انتشار موسسه فرهنگی منادی تربیت

1-رشد آموزش ابتدایی سال هشتم اردیبهشت 84



تاريخ : سه‌شنبه ۱٩ شهریور ۱۳۸٧ | ۱۱:٤٤ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()