چکیده

     ارزشیابی تحصیلی ، فعالیتی است که معلم در جریان تدریس خود انجام می دهد این فعالیت شامل جمع آوری اطلاعات و داوری در باره وضعیت یادگیری و پیشرفت دانش آموز است جمع آوری این اطلاعات از طریق شیوه های مختلف صورت می پذیرد و نیازمند کسب مهارت و دانش کافی در این زمینه است معلم باید با استفاده از نتایج حاصل از سنجش و ملاحظه اهداف و انتظارات آموزشی در باره وضعیت فرد داوری کرده ، ضعف ها و قوت های دانش آموز را مشخص کند وبرای بهبود فعالیت های یادگیر ی به او توصیه هایی را ارائه دهد . در این مقاله ابتد تعاریف مشخصی از ارزشیابی داشته سپس هدف از ارزشیابی را بررسی نموده و در ادامه لزوم تغییر در آموزش ونحوه ارزشیابی مورد بحث قرار گرفته است . در ادامه مفاهیم جدید و مرتبط با موضوع را دقیق تر بحث نموده ودر پایان پس از یک نتیجه گیری کلی پیشنهاداتی ارائه شده است .


مقدمه

یکی از اهداف مهم طرح آموزش وپرورش هر کشوری ، ساختن انسانهایی جستجو گر و پر تلاش است که هر کدام بتواند در شرایط مختلف زندگی از بین راهها ، راه بهتر را برگزینند ، بطور یکه زندگی آنان دستخوش تغییرات منفی نشود  به همین دلیل اگر مقایسه ای بین جوان امروز و امیدهای فردای جامعه داشته باشیم ، متوجه می شویم که جوانان امروز طوری تحت آموزش وپرورش قرار گرفته اند که همه چیز را حاضر و آماده می طلبند آنان دوست دارند که به راحتی به همه چیز برسند و اگر نتوانستند فریاد بر می آورند که چرا ؟

حال برای داشتن جامعه ای با انسان هایی که هدف ارزشیابی نوین به دنبال آن است نیاز است که خود معلمین اولاً پرسشگر و پر تلاش باشند و روز به روز در زندگی و حرفه ای که پیشه کرده اند پیشرفت داشته باشند . اگر معلمین ما افرادی خوشبین و آینده نگر و دارای نگاه عمیق  به مسائل باشند ، می توان امیدوار بود که آنان درک کنند که تغییر نظام ارزشیابی چه ثمراتی در دراز مدت و حتی می توانیم بگوییم کوتاه مدت ( یک سال تحصیلی ) اولاٌ در خود آنان  و ثانیاً برای
دانش آموزان به ارمغان خواهد آورد .

وقتی قصد آن داریم که از ارزشیابی مستمر و به خصوص فعالیت های خارج از کلاس برای رسیدن به اهداف آموزش عمومی و محورها و موضوعات مورد اشاره صحبت به میان آوریم ، محتاج بحثی طولانی ، شامل سابقه تاریخی ارزشیابی و ارائه تعاریف مختلف درحوزه های گوناگون می باشیم در آموزش وپرورش سنتی تمرکز بر نتایج ، ایستایی و عدم انعطاف ، تکرار پذیری و بی توجهی به تعاملها و حاکمیت ارزشیابی غیر تاویلی به چشم می خورد .

در ارزشیابی کیفی قرار بر این است که در پایان سال دانش آموزان بدون توجه به نمره عددی و با استفاده از چک لیست انتظارات معلم و پوشه کار ، ارزشیابی شده و معلم نظر دهد که آیا او استحقاق رفتن به پایه بالاتر را دارد   یاخیر ؟ اگر بخواهیم بحث عدم توجه به نمره را نهادینه کنیم ، آیا می توانیم کاری کنیم که هنگام برگزاری امتحان ورودی دانشگاهها به عملکرد دانش آموزان توجه کنیم  و براساس عملکرد آنان در باره ادامه تحصیل آنان در دوره های عالی تصمیم گیری نماییم ؟

هدف تعلیم و تربیت رشد تفکر عقلی ، روشن بینی ، گوش دادن به نظرهای مخالف ، خود داری از تناقض گویی و حمایت از حقیقت است ، متاسفانه شیوه آموزشهای فعلی بر مبنای فهم و تعقل نبوده ، با اصول و اهداف تعلیم و تربیت هماهنگ نیست و فقط تکرار و تمرین و تلقین و تکیه بر اهداف عینی ورفتاری و ارزشیابی از همین آموخته ها به عنوان اساسی ترین وظیفه تعلیم و تربیت تلقی گردیده است در حالی که ارزشیابی نیز باید گامی در جهت تقویت قوه تفکر ، پرورش عقل و سنجش درک و مفاهیم اساسی و آشنایی با روشهای علمی باشد در غیر این صورت معنا و نتیجه آن بی احترامی به شأن و مقام انسانیت و یا حداقل کم اهمیت جلوه دادن این قوه درونی و  انسانی است .

 


بیان مساله

دانش در باره فراشناخت ، زمانی رخ می دهد که یادگیرنده از مهارتهای شناختی خود آگاه باشد . معلم می تواند در فرآیند یاددهی یادگیری از طریق ارزشیابی مستمر و ارائه بازخوردهای اصلاحی به یاد گیرنده کمک کند تا نقاط قوت وضعف خویش را بشناسد و برای کاهش مشکلات خود در یادگیری اقدام نماید . ارزشیابی مستمر وسیله ای است برای آگاهی یافتن و نحوه یادگیری دانش آموزان ، تعیین نقاط ضعف و قوت فراگیران و نیز تشخیص مشکلات الگوها و شیوه های تدریس معلم که دررابطه با هدفهای آموزشی به کار رفته است . نقش ارزشیابی مستمر در جلو گیری از افت تحصیلی و جبران نارسایی ها ی آموزشی دانش آموزان امروز مورد اذعان همه دست اندرکاران تعلیم و تربیت می باشد . در پژوهش حاضر سعی شده است ضمن پرداختن به مفاهیم وبررسی انواع ارزشیابی نقش ارزشیابی مستمر در فرآیند آموزش مورد بررسی قرار گیرد .

مفهوم ارزشیابی

 اصطلاح ارزشیابی (Evaluation )  یا ارزیابی به طور ساده به تعیین ارزش (Value) برای هر چیز یاد آوری کردن ارزشی (Value judgement) گفته می شود . معمولاً کلمه ارزشیابی ما را متوجه مفاهیم و کلمات دیگری نیز می کند ، امتحان ، اندازه گیری و آزمون ، در روشهای سنتی آموزش ، امتحان به عملی گفته می شود که در پایان هریک از سه ماهه یا نیمسال تحصیلی برای اندازه گیری میزان
آموخته های شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودین به منظور ارتقای شاگردان از کلاسی به کلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت و می گیرد .

اندازه گیری در آموزش وپرورش عبارت از به دست آوردن اندازه ها و اطلاعات مربوط به ویژگی  خاص که به صورت کمیت است و آزمون یکی از وسایل
اندازه گیری فعالیت های آموزشی و پیشرفت تحصیلی شاگردان است و معمولاً به سئوالاتی اطلاق می شود که در اختیار شاگردان قرار می گیرد تا بدان پاسخ گویند ارزشیابی نیز فرآیندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به هدف های آموزشی است . در یک نگاه کلی ارزشیابی را می توان فرآیند دریافت اطلاعات در چار چوب یک طرح نظام  یافته توصیه کرد .
[1] 

بابررسی آنچه تاکنون در مدارس ما انجام گرفته است تمام مسایل حول موضوعی به نام امتحان قرار دارد و از آنجا که مبنای تصمیم گیری برای آینده دانش آموز است ، معمولاً ترس و اضطراب زیادی آنان را در برمی گیرد . فراگیر در یک شب می خواهد جبران یک ترم یا سال تحصیلی خود را بنماید و شب امتحان برای جواب دادن به سئوالاتی آماده  می شود که اکثراً در سطح دانش آماده شده است .سئوالاتی که معمولاً پس از گذشت یکی دو روز از برگزاری امتحان ، چیزی در ذهن فراگیر باقی نمی گذارد . متاسفانه این موضوع از کلاس اول ابتدایی تا آخرین سطح تحصیلی دانشگاهی وجود داشته و دارد .

فرآیند ارزشیابی آموزش با تعیین نیازهای آموزشی شروع می شود نیاز سنجی ، دانش ، مهارت ، رفتار یا قابلیتهای دیگری که نیاز به یادگیری آنهاست مشخص
 می کند ، پس از اینکه قابلیتهای یادگیری مشخص شد گام بعدی در فرآیند ارزشیابی تعیین اهداف قابل اندازه گیری آموزش است .
[2] ارزشیابی دانش آموزان شامل دو مرحله است .

1 اختصاص کمیت و عدد به مهارتهای دانش آموزان تا دقت نمره گذاری افزایش یابد .

2 -  تهیه ابزار و وسیله سنجش از طریق مشاهده و آزمون[3]

استافل بیم ارزشیابی را فرآیند ، تعیین کردن (Delineating) ، به دست آوردن  (Obtaining) و فراهم ساختن   (Providing) اطلاعات مفیدی برا ی قضاوت در تصمیم گیری ها تعریف کرده است . ارزشیابی واژه ای است که برخی از کارشناسان برنامه ریزی و کنترل پروژه آن را درکنار واژه کنترل به کار می برند و منظور از آنها از این کلمه تاکید بر سنجش و شناخت وضعیت جاری به منظور نظارت بر آن است[4]

انواع ارزشیابی

اسکریون ( scriven ) ارزشیابی ها را بر دو نوع ارزشیابی پایانی و تکوینی تقسیم می کند .

1 -  ارزشیابی  پایانی ( sammative Evluation)

ارزشیابی که در مدارس متداول است و شامل ارزشیابی آخر سال یا پایان       روند آموزشی است . مهمترین نقص ارزشیابی پایانی ماهیت مقطعی بودن آن است، لذا قادر نیست اصلاحات یا تغییرات ضروری را در طول سال یا برنامه در جهت بهبودی وبهسازی فعالیتها ایجاد کند .

2 ارزشیابی تکوینی یا مستمر (formative Ecluation )

در این ارزشیابی اطلاعات به طور مداوم جمع آوری و مورد استفاده قرار می گیرد و نیاز به بازخوردهای فردی محیطی دارد  تا بتواند تصمیم گیریهای لازم را در جهت افزایش اثر بخش برنامه ها یا فعالیتهای آموزشی اتخاذ کند . این نوع ارزشیابی بیشتر به فراهم آوردن اطلاعات برای بهبود کار تاکید دارد .

* ارزشیابی پیشرفت تحصیلی (Academic achievement evaluation )  

عبارت از سنجش عملکرد یادگیرندگان و مقایسه نتایج حال با هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری در این باره که آیا فعالیت های آموزشی معلم و کوششهای یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوب انجامیده است و به چه میزانی

* ارزشیابی آغازین (Preassessment )  

نخستین ارزشیابی معلم که پیش از فعالیت های آموزشی او به اجرا در می آید ارزشیابی آغازین نامیده می شود .

 

* ارزشیابی تشخیصی  (Dignostic evaluation )  

نوعی از ارزشیابی تکوینی است که با هدف تشخیص مشکلات یادگیری
دانش آموزان در یک موضوع درسی به کار می رود و معمولاً در جریان آموزش انجام می گیرد از طریق ارزشیابی تشخیصی می توان معلومات و مهارتهای لازم دانش آموزان را برای ورود به مطالب جدید تشخیص داد و نیز معیاری است برای سنجش رفتار ورودی دانش آموزان که به کمک آن می توان نقطه شروع فعالیت های آموزشی را مشخص کرد .

* ارزشیابی  تراکمی یا پایانی  (Summative evaluation )  

در ارزشیابی تراکمی تمام آموخته های دانش آموزان در طول یک دوره آموزشی تعیین می شوند و هدف آن نمره دادن به دانش آموزان و قضاوت در باره اثر بخشی کار معلم و برنامه درسی با یکدیگر است . به وسیله این ارزشیابی می توان
 یادگیری های متراکم دانش آموزان را در طول یک دوره آموزشی اندازه گیری کرد و چون معمولاًدر پایان دوره آموزشی به عمل می آید به آن ارزشیابی پایانی نیز می گویند .

هدف ارزشیابی

 معلم در برنامه ریزی تدریس و تصمیم گیری درجریان فعالیتهای آموزشی ، به اطلاعات معتبری در زمینه توانایی ، آمادگی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و بازده فعالیت های کلاسی نیاز دارد . ارزشیابی چنین اطلاعاتی را در سه مقوله در اختیار او قرار می دهد . اشکالات موجود از نقطه نظرهدف ها ، محتوا ، روشها، مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر و نیز تواناییها و زمینه های علمی شاگردان و آمادگی آنها برای آموزشهای بعدی و همچنین میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و کارآیی تدریس می باشد ، البته با بررسی ارزشیابی های موجود که توسط دبیران انجام شده به این موضوع می رسیم که هدف ارزشیابی در همان حد میزان پیشرفت تحصیلی فراگیران باقی می ماند که آن هم فقط از طریق آزمونهای کتبی سنجیده می شود برای ارزشیابی مراحل مختلفی را ذکر کرده اند :

1 تعریف صفت یا خصیصه مورد اندازه گیری

2 -  تعیین یا ساختن ابزار اندازه گیری

3 انتخاب یا ساختن مقیاس اندازه گیری

4 انجام عمل اندازه گیری

5 -  سنجش و ارزشیابی

یک برنامه ارزشیابی مناسب باید درجهت بررسی و برآورد تحقق اهداف درس باشد و اهداف حوزه های مختلف یادگیری ( شناختی ، عاطفی و رفتاری ) را پوشش دهد . همچنین با محتوای آموزشی ، تجارب و فعالیت های یادگیری و روش های تدریس هماهنگی و تناسب کامل داشته باشد و مهمتر از همه اینکه بخشی از
برنامه های یادگیری دانش آموزان باید و تنها وسیه ای برای قضاوت در مورد صلاحیت های آنان برای عبور از یک دوره تحصیلی و ورود به مرحله و دوره بعد نباشد و در نهایت موجب ایجاد دلهره و نگرانی در آنها نگردد .

بهتر است دلایل شکست و یا موفقیت فعالیتهای ارزشیابی را تجزیه و تحلیل کرد ، زیرا استفاده از تجربه دیگران به مراتب کم هزینه تر از تجربه خود ما است .[5]

    طبق آمار بدست آمده از سایت مرکز آمار ایران [6] تعداد قبولی دانش آموزان دوره راهنمایی به تفکیک جنس در کل کشور و در استان اصفهان در سالهای 1377 تا 1383 به صورت ذیل می باشد که با توجه به این ارقام ، درصد آنها محاسبه گردید.


قبول شدگان دوره راهنمایی در استان اصفهان در سالهای 1379 تا 1383

سال تحصیلی

دختر

پسر

جمع

درصد قبولی دختر

درصد قبولی پسر

80-1379

146164

144339

290503

31411/50

68589/49

81-1380

147116

147734

294850

8952/49

1048/50

82-1381

141751

139510

281261

3984/50

6016/49

83-1382

132666

128318

260984

833/50

167/49

قبول شدگان دوره راهنمایی در کشور از سال 1377 تا 1383

سال تحصیلی

دختر

پسر

جمع

درصد قبولی دختر

درصد قبولی پسر

78-1377

2159895

2287248

4447143

568148/48

431852/51

79-1378

2122304

2269653

4391957

322513/48

677487/51

80-1379

2068019

2230522

4298541

109789/48

890211/51

81-1380

2083846

2256422

4340268

01192/48

98808/51

82-1381

2076179

2237286

4313465

132511/48

867489/51

83-1382

2009325

2115685

4125010

710791/48

289209/51

حال می توان با توجه به نمودار های ترسیم شده وضعیت قبولی دانش آموزان دختر و پسر را در اصفهان و در کل کشور در طی سالهای مذکور مقایسه کرد .


فواید ارزشیابی  

ارزشیابی می تواند پاسخگوی تعداد زیادی از هدفهای پرورشی باشد :

1 -  ارزشیابی می تواند اساس نمراتی باشد که پیشرفتهای دانش آموز را نشان
 می دهند اما ارزش پرورشی آن در صورتیکه آزمون به صورت یک امر اجبار در آید وهدف از آن صرفاً دادن نمره باشد ، از بین خواهد رفت . در واقع یک آزمون حتی می تواند با منحرف کردن توجه دانش آموز و اتلاف وقت او ، آثار آموزش را کاهش دهد .

2 ارزشیابی اثر بسیار قوی بر شیوه یادگیری دانش آموز دارد . سئوالات یک آزمون زمانی خوب خواهد بود که معلم در مورد هدفهای پرورشی خاص خود بطور عمیق و دقیق بیندیشد . برای تهیه سئوالاتی که بتوانند ابزارهای مفیدی برای تحریک و هدایت رفتار دانش آموز و معلم باشند ، لازم است که ابتدا معلم رابطه دقیقی را که بین دو هدف آموزش و ارزشیابی وجود دارد در نظر بگیرد .[7] در ارزشیابی از قضاوتهای کلی و سطحی باید پرهیز کرد و دلایل تحسین و توبیخ خودرا اعلام نمود .[8]

نقش ارزشیابی در فرآیند آموزش

ارزیابی یادگیرنده در فرآیند آموزش اهمیت اساسی دارد، زیر مقصود از آن تعیین میزان برآورده شدن هدفهای آموزشی است . با اطلاعات حاصل از ارزیابی یادگیرندگان می توان به اطلاعات ارزشمندی دست یافت که احتمال دارد به اصلاح برخی هدفها و حذف برخی دیگر منجر شود . همانگونه که فعالیت های ارزیابی می تواند اطلاعاتی بدست دهد که معلوم  می کند نیل به چه هدفهایی با موفقیت صورت گرفته و چه هدفهایی برآورده نشده ، ارزیابی یادگیرنده می تواند اطلاعاتی بدست دهد که معلوم می کند کدام تجارب یادگیری خوب عمل کرده است و کدام خوب عمل نکرده است .[9]

تشابه و تفاوت اندازه گیری وارزشیابی آموزشی

اندازه گیری شیوه ای است برای انتساب اعداد به خصیصه های افراد یا واحدها برحسب قاعده معین ، بطوریکه رابطه ای مشخص میان میزان واقعی خصیصه افراد برقرار شود . به عبارت دیگر در اندازه گیری سعی برآن است که یک ویژگی فردی یا خصیصه مورد نظر به صورت کمی توصیف شود .

ارزشیابی آموزشی به قضاوت در باره پدیده آموزشی می پردازد .  برای این منظور باید از اندازه گیری آموزشی استفاده کرد و میزان صفت متغییر در پدیده آموزشی را از جنبه مورد نظر اندازه گرفت و پس از آن به قضاوت پرداخت براساس این تعریف رابطه اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی را به صورت روبرو می توان بیان داشت ( ارزشیابی = قضاوت+ اندازه گیری )

هر چه معیار اندازه گیری تجربی و عملی وقرار دادی تر باشد ، میزان خطا کمتر و ارزشیابی دقیق تر خواهد بود و بالعکس در اندازه گیری ذهنی ، میزان خطا به مراتب افزایش می یابد . [10]

اهمیت اندازه گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

هر چند که ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان آخرین فعالیت آموزشی معلم به نظر می رسد و با آنکه بر طبق روشهای سنتی آموزش وپرورش ، اندازه گیری و ارزشیابی بازده های یادگیری دانش آموزان فعالیتی جدا از آموزش معلم  به حساب آمده است استفاده از آزمونها و سایرابزارها و فنون ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یکی از مهمترین فعالیتهای آموزشی معلمان است بر طبق
نظریه های جدید آموزشی ، معلم نه تنها در پایان دوره آموزشی ، بلکه در سراسر جریان آموزش ، باید میزان یادگیری دانش آموزان خود را ارزشیابی کند این کار به معلم کمک خواهد کرد تا هم از چگونگی توفیق و شکست یاد گیرندگان در یادگیری وهم از نقاط قوت و ضعف فعالیتهای آموزشی خود آگاهی حاصل نماید .
[11]

لزوم تغییر در آموزش و ارزشیابی

تغییرات به وجود آمده در کشور و جهان و اینکه به دلیل توسعه ارتباطات جمعی ، شاگردان حداقل از کتابهای درسی خود بسیار جلوتر می باشند لزوم
 نو آوری در ارائه روشهای تدریس را به وجود آورد . معلمین باید دانش آموزان خود را به گونه ای تربیت کنند که آنها در تعامل با یکدیگر دانشی را بیاموزند . عملکردهای آنها را تقویت کنند و دیگر آنها شنوندگان صرف نباشند که هرچه معلمان می گویند به گوش جان خریدار باشند . به آنها یاد بدهند که پرس و جو کنند و محققانی خوب شوند . دیگر معلمان به آنها یاد ندهند ، بلکه برکار آنها نظارت کنند تا خود در تعامل باهم یادبگیرند منابع را به آنها معرفی کنند تاخود به بسط دانش خود بپردازند .
[12]

وقتی روشهای تدریس تغییر می یابد الزاما نو آوریهایی نیز در نحوه اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی فراگیران باید به وجود آید :

1 تاکید بر اندازه گیری مهارتهای تفکر و مهارتهای یادگیری فراگیران

2 -  به کارگیری روش ها و ابزارهای اندازه گیری نوین

3 -  تاکید بر ارزشیابی تدریجی به جای ارزشیابی نهایی

4 -  توجه به ارزشیابی های گروهی

5 ارزشیابی پوشه ای

6 ارزشیابی در خارج از چار دیواری مدرسه و کلاس درس

در ارزشیابی سنتی تاکید بر میزان محفوظات و معلومات و توانایی پاسخ گویی به پرسشهای کلیشه ای و مانند کتاب بود در حالی که اکنون با ارائه روش تجربی انتظار است در ارزشیابی به توانایی مشاهده دقیق ، میزان و نحوه جمع آوری اطلاعات ، فرضیه سازی و قدرت پیش بینی دانش آموزان توجه شود و انتظار است علاوه بر روشهای سنتی که محدود به آزمونها ی مداد و کاغذ بود ، مهارتهای عملکرد  فراگیران از راههای دیگر مانند انجام پروژه های تحقیقاتی ، مطالعات کتابخانه ای ، تهیه گزارش از بازدیدهای علمی و نظایر آن مورد اندازه گیری و سنجش قرار گیرد .

از آنجا که در گذشته بر ارزشیابی پایانی و نهایی تاکید می شد ، اینکه توصیه
می شود که به ارزشیابی های تدریجی و مرحله ای توجه شود و در یک ارزشیابی تدریجی نیز به آنچه در آن روز حاصل می شود استناد ننمایند بلکه چند بار در طول دوره این موضوع تکرار شود تاهم از خطاهای موجود در ارزشیابی کاسته شود و هم فراگیر فرصت داشته باشد از طریق این ارزشیابی به کنترل یادگیری های خود پرداخته و مشکلات خود رابهبود بخشد .

معلم در اولین مشاهده کار عملی دانش آموز متوجه می شود که دانش آموز به چند هدف نایل نشده است ، پس نمره ای که حتی می تواند کیفی باشد برای او در نظر می گیرد ، ولی این نمره ثابت نخواهد بود ، ممکن است دانش آموز با مشاهده اعمال دیگران هنگام کار عملی ؛ یادگیری های خود را کنترل نموده و اشکالات یادگیری خود را بهبود بخشد . پس معلم در مشاهده سوم یا چهارم خود متوجه می شود که دانش آموز به هدف رسیده و در اینجا نمره قبلی داده شده نیز قابل تغییر خواهد بود .

    ارزشیابی پایانی نتایج و ارزشیابی مستمر فرآیند یادگیری را مورد بررسی قرار می دهند و از نظر موضوع و هدف متفاوت هستند . منظور از ارزشیابی مستمر ، امتحانات پایانی مکرر نیست بلکه نحوه ارائه فعالیتهای مرتبط با درس وخارج از کلاس به دانش آموز و حذف نمره در فعالیت ها و عملکردهای دانش آموز و دادن بازخورد به او می باشد .

الگوی جدید ارزشیابی تحصیلی  

در کشور ما تمامی تلاش معلم ، دانش آموز، والدین و کل نظام آموزشی معطوف به آزمونهای نهایی و نمره آنهاست و ما حصل همه زحمات در یک عدد یک یا دو رقمی خلاصه می شود این نمره ، نه تنها ملاک قضاوت و تصمیم گیری درخصوص دانش آموز است ، بلکه به نوعی ارزشیابی از عملکرد معلم ، مدیر ، والدین و نظام آموزشی نیز تلقی می شود . تردیدی نیست که نتایج حاصل از این گونه تصمیم گیریها دقیق نبوده و ممکن است عواقب ناگواری به همراه داشته باشد به عبارت دیگر به جای آن که نظام ارزشیابی و اندازه گیری در خدمت آموزش و رشد و توسعه دانش فراگیران و معلمان قرار گیرد فرآیند تدریس و یادگیری در خدمت نظام سنجش و آزمون در آمده است وملاک قضاوت در مورد عملکرد نظام و دانش آموز در یک مقیاس صفر تا بیست خلاصه می شود الگوی جدید ارزشیابی، الگویی کیفی است که تلاش می کند برخلاف الگوهای رایج ارزشیابی ، به جای کمی ، از طریق توجه به معیارهای برنامه درسی و آموزشی به عمق و کیفیت یادگیری دانش آموزان توجه کند و توصیفی از وضعیت آنها ارائه دهد و ارزشیابی را در خدمت آموزش و یادگیری قرار دهد.

مقیاس های ترتیبی کمتر ایجاد رقابت می کند و مشکلات نمره های کمی را ندارند ، زیرا با مقیاس های ترتیبی و بازخوردهای توصیفی ، دانش آموزان دیگر نگران کسب نمره نیستند آنها به دنبال شناخت اشتباه خود در فعالیتهای یادگیری هستند . والدین نیز از فرزندانشان نمره نمی خواهند و به جای این که از آنان بپرسند امروز چندگرفته ای ؟ می پرسند امروز چه یاد گرفته ای ؟ تغییر مقیاس فاصله ای به مقیاس ترتیبی ، یعنی حذف یکی از عوامل استرس آور در کلاس درس و تاکید بر تغییر از ارزشیابی پایانی به ارزشیابی تکوینی .

همانطور که در شکل ملاحظه می شود هریک از سه کارکرد آموزشی با ارزشیابی ارتباط مستقیم و دو سویه دارد . به عبارت دیگر در هر فعالیت آموزشی از قدم اول که به تشخیص نیازها پرداخته می شود تا آخرین قدم که پیامدهای مورد نظر به دست می آید ، استفاده از ارزشیابی ضرورت دارد [13]

 

نظارت وارزشیابی آموزشی

 


       برنامه ریزی توسعه آموزشی                  اجرای فعالیتهای آموزشی

 


سازماندهی فعالیتهای آموزشی

 

تاکید بر نقاط قوت به جای رتبه بندی

    در کشور ما ، مطابق عرف ، ارزشیابی فقط شامل ارزیابی مجموعی یا نهایی است که در پایان دوره  آموزشی به منظور تشخیص پیشرفت تحصیلی و رتبه بندی صورت می گیرد با سوق دادن روند یاددهی یادگیری از توجه به محفوظات و انباشت ذهنی دانش آموزان به یادگیری عمیق و ماندگار و کاربردی و توصیف آن با کمک روش های متنوع کیفی ، به بهبود کیفیت یادگیری منجر می شود و با جلوگیری از فشارها و رقابتهای زیان آور در کلاس و مدرسه، محیط یادگیری را برای یادگیری هرچه مطلوب دانش آموزان آماده می سازد طرح ارزشیابی توصیفی در آموزش وپرورش را می توان یکی از نو آرویهای مهم حوزه تعلیم و تربیت کشورمان خوانده که قادر است باارایه چهره جدیدی از اهداف و ابزارهای ارزشیابی ، تحولی جدید در نظام آموزشی و تحولات بنیادین و گسترده ای را در مولفه های دیگر آموزش وپرورش ایجاد کند .[14] در این طرح ، تاکید عمدتاً بر ارزشیابی فرآیندی ( تکوینی ) و ارزشیابی عملکرد و باز خورد مستمر و اصلاحی معلم به دانش آموز است وبه ارزشیابی های پایانی کمتر توجه شده است اصل محوری این رویکرد ، ارزشیابی برای یادگیری است ، نه ارزشیابی از یادگیری که اساس ارزشیابی به شیوه سنتی است .


توجه به تحقیق و پژوهش در تعلیم و تربیت

امروزه گرایش به پژوهش و پژوهش محوری قلب پیشرفت و ترقی محسوب
می شود . گسترش پایگاههای پژوهشی ،تشویق اقدام پژوهی توسط معلمان ، عدم تمرکز در مسئله پژوهش و تفویض اختیار به استانها و افزایش بودجه های پژوهشی ، گامهای مثبتی است که در این زمینه برداشته شده است توجه به کیفیت پژوهشهای در حال انجام وکاربردی نمودن نتایج پژوهش باید جهت تحقق کیفیت ، مورد توجه بیشتر قرار گیرد .
[15]

نقش معلم در پرورش خلاقیت به کمک ارزشیابی

    بی تردید در پرورش و ایجاد خلاقیت در دانش آموزان ، معلمان نقش اول را ایفا می کنند .[16] اغلب دانش آموزان در طول هفته زمان بیشتری را با معلم خود
می گذرانند تا با والدینشان ، مربیان بنا به ضرورت شغلی خود مستقیماً می توانند حس کنجکاوی طبیعی دانش آموزان را تضعیف کرده و انگیزه آنها را از میان ببرند و یا با ایجاد جوی مناسب سبب رشد و پرورش این استعداد گردند . معلمانی که فقط بر حفظ مطالب تاکید دارند با دادن اطلاعات صرف به دانش آموز و بازپس گرفتن اطلاعات علاوه بر از بین بردن خلاقیت دانش آموز به قدرت بیان ، استدلال و ابداع او ضربه وارد می کنند و در نتیجه فرآیندهای خلاقیت یا از بین رفته یا بسیار کاهش می یابند .
[17] خلاقیت در وجود ماست پس نیازی به آفرینش آن نیست تنها باید با آن آشتی کرد و بیش از پیش جدی اش گرفت .[18]

ارزیابی علایق و استعدادهای دانش آموزان

    علاقه عبارت از انتخاب و ترجیح یک نوع فعالیت نسبت به فعالیت دیگر است بنابر این علاقه ، انتخاب و اولویت فعالیت ها به موازات دوست داشتن یا عدم تمایل به آنهاست . در اندازه گیری علایق بایستی به ترجیح و اولویتهای فعالیتهای مورد بررسی در رابطه با اینکه دانش آموز آنها را دوست دارد یا ندارد اشاره شود حد معینی که مورد توفق محققین باشد ما بین علایق و استعدادها وجود ندارد . براساس تعریفی که تئوریسین های این علم از علایق و استعدادها به عمل آورده اند استعدادها عبارت از آمادگی قبلی برای انجام فعالیتی است در حالیکه علایق ترجیح و انتخاب یک فعالیت نسبت به دیگری است علایق را بعنوان پاسخ تعمیم یافته به گروه معینی از نهادها ، ایده ها یا اشیاء تعریف کرده که دارای یک بعد دلخواه ناخوشایند می باشد . [19] دانستن و پی بردن به خصوصیات جسمانی ، عاطفی ، هوشی و اجتماعی دانش آموزان با استعداد در شناسایی طرز تلقی و آموزش این دسته از دانش آموزان کمک شایانی به معلمان خواهد کرد . [20]


فراهم سازی آموزش پویا و مناسب

    در مدارس باید روشهای آموزشی و ارزشیابی در کلاسهای مختلف با توجه به سن و سطح رشد فراگیران به کار گرفته شود معلمان باید رفتارها و
 عکس العلمهای فراگیران را به دقت تحت نظر قراردهند تا اطلاعات خود را در مورد آنها تکمیل و کامل تر نمایند تمام دانش آموزان  حالات جسمی ، روانی ، عاطفی و اجتماعی شان را همراه خود به کلاس می آورند وقتی یک حادثه ای برای یکی از اعضای کلاس روی می دهد تاثیر زیادی روی آنان می گذارد پس معلمان باید از این عوامل بیرونی آگاه باشند و بدانند که این عوامل روی کار آموزشی آنها تاثیر دارند و باید دانست که چگونه می توان از این حوادث به صورت مثبت و در خدمت کار آموزشی کلاس استفاده کرد .
[21]

کارجمعی فقط این نیست که ما یک درسی با موضوع جمعی در کتاب بیاوریم بلکه کار جمعی باید جنبه عملی پیدا کند .[22]  همچنین از فعالیتهایی باید استفاده کرد که دانش آموزان بتوانند آن را آزمایش و به محیطشان ارتباط دهند . [23]

سنجش عملکرد

اصولاً بخش قابل توجهی از بازده های یادگیری به درستی و با رعایت حق مطلب ، قابل سنجش با آزمونهای معمول نیست برای مثال مهارتهای خلق یک اثر ؛ تعبیر و تفسیر وغیره همگی بازده های یادگیری اند که به علت «ماهیت عملی و رفتاری » نیاز به روشهای سنجش عملکرد دارند ، منظور از عملکرد ، رفتار واقعی و عینی قابل مشاهده فرد می باشد آزمونهای عملکردی نه تنها فرآورده بلکه فرآیند و مراحل انجام کارها را نیز بررسی و آزمون می کنند از آنجا که در یک سری از امور واهدف یادگیری ، فرآیند و نحوه انجام کار به اندازه برونداد آموزش ، اهمیت دارد آزمونهای عملکردی ضرورت خود را نمایان می سازند .

چرایی یادگیریها و علل ناتوانی یادگیری ، هدف روشهای سنجش پویاست ، چگونگی یادگیری نیز توسط این روشها بررسی می شود و به همین لحاظ این روشها ابزار کار آمدی برای سنجش و اصلاح تدریس گزینش و جای دهی فراگیران ، اعطای گواهینامه و حتی ارزشیابی برنامه های آموزشی تلقی می گردند .

بها دادن به ارزیابی قوه تفکر ، اندیشیدن ، استدلال کردن ، مقایسه و تحلیل کردن ، قضاوت و ارزشیابی نمودن ، ارائه روشها و ایده های نو و مبتکرانه ، همگی از دستاوردهای روش پویا و تعاملی محسوب می شود . [24]

ابزارهای ارزشیابی : 

به تبع تغییر در رویکردهای سنجش ، ابزارهای متناسب با آنها به کار گرفته شده است که برخی از آنها به شرح زیر می باشند :

* تکالیف :   

فعالیتها یا تمرینهایی هستند که دانش آموزان با اجرای آنها دانش و مهارت خود را در یک یا چند موضوع درسی خاص نشان می دهند در رویکردهای جدید سنجش از ابزارهای متنوعی برای جمع آوری اطلاعات در باره عملکرد دانش آموزان استفاده می شود که در اینجا به معرفی دو نوع از مهمترین آنها یعنی تکالیف عمکردی و پوشه کار اشاره می شود :

1 تکالیف عملکردی

تکالیف عملکردی فعالیتهای کوتاه یا بلند مدتی هستند که در آنها فرصتهای غنی برای یادگیری و همچنین فرصتهای نظام دار برای ارزشیابی کیفیت عملکرد
دانش آموزان فراهم می شود . مشخص کردن پیامدها و شاخصهای رفتاری برای تکالیف ، تعیین کلاسها ، تهیه یک بافت معنا دار برای تکالیف تهیه تکالیف و ارزشیابی عملکرد را می توان از مراحل تدوین تکالیف عملکردی برشمرد .

2 -  پوشه کار ( عملکرد)

    مجموعه ای از نوشته ها و آثار تهیه شده به وسیله دانش آموز است که پیشرفت تحصیلی را در یک یا چند ماده درسی نمایان می کند . برای اینکه مجموعه مورد نظر ( محتوای پوشه ) در پیشرفت یادگیری دانش آموز موثر باشد ، لازم است معلم قبل از آغاز درس توجه دانش آموزان را به هدفهای درس جلب کند و محتوای درسی شامل کتاب درسی و مطالب جانبی را برای تحقق هدفهای درس با مشارکت دانش آموزان برگزیند و پیش شواهدی را که می تواند نشانگر تحقق هدفهای درسی باشد به  اطلاع دانش آموزان برساند . محتوای پوشه عملکرد
 می تواند شامل موارد زیر باشد :

- نوشته های دانش آموز که حاکی از کوششهای اوست یاد داشتهای معلم و والدین در باره کوششهای دانش آموز پوسترهای تهیه شده به وسیله دانش آموز گزارشهای پژوهشی دانش آموز داستانهای مرتبط با اهداف درسی که به وسیله دانش آموز تهیه شده است داده های مربوط به نگرش دانش آموز و نتایج مصاحبه با دانش آموز – نامه های مربوط به دانش آموز کا رهای هنری حل تمرینات نتایج خود ارزیابی دانش آموزان و نتایج ارزیابی

برگ ارزشیابی از محتوای پوشه کار

مواد و آثار

نوبت اول

نوبت دوم

ملاحظات

نوشتن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

خوشنویسی «زیبا نویسی »

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فعالیت عملی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آثار ابتکاری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فعالیتهای هنری

خلاقیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جذابیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استفاده از ابزارها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیان ایده ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

...................

 

 

 

 

 

 

 

 

 

* فهرست وارسی ( چک لیستها)

    فهرست وارسی عبارت است از فهرست اقدامات ، فعالیتها و یا رفتارهایی که مشاهده کننده در طول مشاهده ثبت می کند . ویژگی مهم فهرستهای وارسی آن است که از طریق آنها به سادگی می توان مراحل انجام یک کار یا تولید یک محصول را کنترل کرد وبه سرعت به نقاط قوت و ضعف فراگیران پی برد ، از چک لیستها به ویژه می توان برای تشخیص مشکلات فراگیران در انجام فعالیتهای عملکردی استفاده کرد .


* برگ ثبت گزارش توصیفی

    عبارت است از توضیحات نوشته شده ای از جریان رشد و پیشرفت و رفتارهای دانش آموز که معلم آنها را تنظیم و نگهداری می کند ، به عبارت دیگر توصیفی است از مشاهده دانش آموز در موقعیت های مختلف و رفتارهای ویژه ای که از وی سر می زند . موقعیتهای زیادی وجود دارد که معلم می تواند از آنها گزارش مشروحی تهیه نماید ، مثلاً تهیه گزارش راجع به مهارت دانش آموزان در کاربرد مواد و یا کارگروهی دانش آموزان

* آزمون ها

    آزمونهای مداد کاغذی ، یکی از ابزارهای جمع آوری اطلاعات برای ارزشیابی از عملکرد تحصیلی دانش آموزان است ، که در برخی از دروس مانند ریاضی بنابر نظر معلم ازآن استفاده لازم می شود ، در دروس دیگر مانند علوم ، قرآن و هنر وخواندن نیازی به آزمون های مداد کاغذی نیست ، آزمون های مداد کاغذی نبایستی به گونه ای اجرا شود که وضعیت اضطراب آور امتحان را تداعی کند . شرایطی باید فراهم شود که دانش آموز بدون نگرانی و مانند جلسات اجرای تکالیف کلاس پاسخگوی سئوالات کتبی معلم باشد . [25]

    جلسات نگارش املاء نباید استرس زا باشد ، ارزیابی از آموزن ها بایستی براساس مقیاسهای رتبه ای باشد و بهتر است از بکارگیری مقیاس فاصله ( 20 0) اجتناب شود . پیشنهاد می شود که از آزمون های مختلف مانند آزمون در خانه
(
home taeke ) و آزمون کتاب باز (open book
)   نیز استفاده شود . آزمون در خانه به این صورت اجرا می شود که سئوالاتی توسط معلم تهیه شده و در منزل توسط دانش آموز ( احیاناً با کمک والدین ) پاسخ داده می شود . آزمون کتاب باز ، با این شیوه بعمل می آید که معلم سئوالاتی را تهیه می نماید و از دانش آموزان
می خواهد که با کمک کتاب درسی  یا کتاب های غیر درسی دیگر
با نظر معلم به پاسخ دادن اهتمام ورزند .

* کارنامه توصیفی

    ارزشیابی براساس ویژگیهای ذکر شده ایجاب می نماید که گزارش پیشرفت دانش آموز را به صورتی دیگر تدوین نمود و لازم است ابعاد شناختی ، عاطفی ، اجتماعی ، بدنی و شخصیت دانش آموز را مورد عنایت قرار داد و برای هریک از این حیطه ها انتظاراتی منطبق با اهداف و برنامه درسی تنظیم نمود . معلم باید در طول سال شواهد کافی برای داوری درخصوص تحقق انتظارات جمع آوری نماید و در نهایت داوری خود رابه همراه توصیه در کارنامه منعکس نماید . داوری معلم برای تحقق انتظارات درطیف سه  قسمتی اعلام می شود که عبارتند از :

1 -  درحد انتظار

2 نزدیک به انتظار

3 -  نیازمند به تلاش بیشتر


نظام نمره دادن در ارزشیابی مستمر

ارزشیابی ها براساس معیار و ملاک مقایسه شامل موارد زیر است : [26]

الف ارزشیابی معیار مدار : میزان پیشرفت دانش آموز باحدود انتظارات برنامه درسی و معلم مقایسه می شود .

ب ارزشیابی هنجار مدار  : معیار آموزشی ، عملکرد دانش آموز در مقایسه با سایر دانش آموزان است .

ج ارزشیابی دانش آموز مدار : معلم با مقایسه وضعیت فعلی و قبلی دانش آموز به ارزشیابی او می پردازد و معلم دانش آموز را با خودش مقایسه نموده و از تشویق کمک می گیرد و اعتماد به نفس او را تقویت کرده که باعث پرورش تفکر منطقی و خلاقانه دانش آموز می شود . دانش آموزان در طی فعالیتهای آموزشی خود پی در پی مورد ارزشیابی قرار می گیرند . فرآیند ارزشیابی مستمر که در قالب
ارزشیابی های فعالیت مدار قرار می گیرد جزیی از یک تدریس فعال تلقی می شود.

نتیجه گیری

    برنامه ریزانی که تصمیم به تغییر کتاب ها گرفتند ، ابتدا اهداف را به خوبی ترسیم کردند . حداقل نگرشی در تعداد زیادی از معلمین به وجود آمد ولی آنها نیز وقتی به مباحث چک لیست انتظارات رسیدند در بن بستی به نام ارزشیابی گرفتار شدند که متاسفانه عدم توجه معلمین به آن ، کل برنامه جدید آموزش را زیر سئوال برد ، گرچه کوشش ها خیلی خوب و سازمان یافته بود پس از آن مسئولین وزارت با این فکر که در کلیه معلمان این تغییر نگرش به وجود آمده موضوع امتحانات دو نوبتی را مطرح کردند و از آنجاکه تصور دارند معلمین به اهداف ارزشیابی مستمر و نحوه آن مسلط شده اند بحث حذف امتحان را از پایه های اول و دوم و سوم ابتدایی مطرح کرده اند و انتظار دارند معلمین با استفاده از چک لیست انتظاراتی که تهیه می کنند ، بتوانند در رابطه با دانش آموزان اظهار نظر کنند . در حالی که معلمین هنوز در ابتدای راه ارزشیابی های مستمر هستند وبه خیلی از اهداف نایل نشده اند یا نخواسته اند که مجری آن باشند چرا که اجرای آزمون های عملکردی و ارزشیابی مستمر مناسب ، ملزم تغییر در روشهای تدریس است که معلمین در برابر آن مقاومت نشان می دهند .

طرح ارزشیابی کیفی توصیفی با توجه به ویژگیهای آن از جمله : توجه به ویژگیهای اجتماعی عاطفی ، توجه به عملکرد واقعی ، افزایش علاقه به یادگیری ، توجه به ارزشیابی مستمر و فرآیندی ، تعامل بیشتر اولیاء با مدارس در زمینه امور تحصیلی دانش آموز، ارائه بازخوردهای پیوسته به دانش آموز و اولیاء برای بهبود عملکرد دانش آموز ، تقویت ارتباط عاطفی بین معلم و شاگرد ، از بین رفتن حس حسادت و رقابت کاذب ، افزایش استقلال دانش آموز ، حذف استرس و دلهره در دانش آموزان و اولیاء برای کسب نمره های بالا، حذف اضطراب امتحان ، شکوفایی خلاقیت و تفکر خلاق و سرانجام توجه به اهداف و معیارهای تعلیم و تربیت و برنامه های درسی دانش آموزان در ارزشیابی آنها که در مقایسه با ویژگیهایی الگوهای رایج ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که محور اصلی آنها بر مقایسه دانش آموزان با توزیع نرمال کلاس درس و وضعیت دیگر دانش آموزان است و با خود هیجانها و اضطرابهای کاذب و غفلت از اهداف و معیارهای اصلی برنامه ها و مواددرسی را به همراه دارد ، با استقبال و توجه روبرو شده ، به عنوان یک طرح ضروری و مهم تلقی و خوانده شده است .

مواردی نیز به عنوان نقاط ضعف طرح ، بیان می گردد از جمله : وقتگیر بودن و افزایش حجم کاری معلمان در مدرسه و خانه به دلیل تنوع ابزارها و عدم تناسب با حجم کتاب درسی ، بالا بودن تعداد دانش آموزان کلاس ، کمبود امکانات و تجهیزات متناسب با حجم فعالیت معلمان ، اظهار نظر های منفی و غیر کارشناسی از سوی برخی از معلمان [27]

در انتها می توان گفت که باید یاد گرفت به جای اعتراض نسبت به مسایل ، به دو چیز فکر کرد اول ارایه راه حل برای بهبود شرایط و دوم سازگاری با شرایط غیر قابل تغییر [28]

پیشنهادات و راهکارهای اجرایی

1 ارزشیابی مستمر باید دلهره ، اضطراب امتحانات پایانی و تراکمی را کاهش داده و زمینه آمادگی دانش آموزان را برای ارتقاء تحصیلی فراهم آورد برای تشویق و ترغیب دانش آموزان به انجام ارزشیابی های مستمر توصیه می گردد از مسائل و پدیده های مختلف علمی که در محیط اجتماعی و زندگی روزمره دانش آموزان وجود دارد ، استفاده گردد و سئوالها و پرسش ها با توجه به تفاوتهای فردی و استعداد آنان طراحی و تدوین گردد .

2 از آنجا که ارزشیابی نوین تاکید بر عملکرد دانش آموزان دارد ، بجاست هنگام انجام هر فعالیت معلم به جای یاد داشت نقاط ضعف و قوت دانش آموز ، فرآیند یادگیری را بهتر و دقیق تر انجام دهد . اگر معلم قبل از شروع فرآیند یاددهی و یادگیری موانع احتمالی را دور کند و در هنگام اجرای فرآیند و کنار دانش آموزان باشد بهتر است پس آنچه که مهم به نظر می رسد ، آگاه بودن معلم از حدود انتظارات درس مورد نظر و دانستن چگونگی رسیدن به آن انتظارات میباشد .

3 -  مسئله ای که فرآیند یاددهی و یادگیری را عمق خواهد بخشید ، فعالیت هایی است که معلم در جریان یادگیری یک بخش از آن استفاده می کند اگر معلم در طراحی فعالیتها ابتکار عمل داشته باشد ، دانش آموز از انجام هر فعالیتی لذت خواهد برد . به عبارتی فعالیتهایی طرح شود که هریک از دانش آموزان در پاسخ به آن از تجربه و آموخته مخصوص به خود استفاده کنند و جوابها نیز مختص به یک کلمه کلیدی نباشد . در اینجا اگر بازخورد فعالیتها بدین گونه باشد که پاسخ ها در کلاس توسط همکلاسیها شنیده یا دیده شود و بهترین ها مورد تشویق قرار گیرند ، آن وقت در فعالیت بعدی تلاش بیشتر دانش آموزان جهت پاسخی بهتر را خواهیم دید .

4 ارتباط مداوم با اولیادانش آموزانی که عملکردی نزدیک به انتظار دارند تا باهمفکری و همیاری موانع یادگیری را کم کرده و با یاری معلم راه هایی جهت برطرف کردن موانع پیدا کرده و زمینه پیشرفت را به کمک هم فراهم آورند مفید به فایده خواهد بود . گوش کردن نقطه نظرهای این خانواده ها از هم دیگر می تواند آنان را آگاه گرداند که چه راهی بر گزینند . استفاده از این راه ها نیز مستلزم آگاهی و داشتن روحیه پر تلاش و باور او به این است که در ارزشیابی کسی را تنبل وکودن ندانیم ، بلکه همه دانش آموزان را باید بسوی پیشرفت سوق دهیم .

5 -  برای اجرای هر برنامه ای تهیه ابزار مناسب اولین گام است و یکی از ابزارهایی که در اختیار همه شاگردان و معلمین می باشد کتب درسی است . با بررسی کتابهای درسی متوجه می شویم که متاسفانه حجم کتاب ها به قدری زیاد است که معلم با فرصت محدود خود فقط می تواند انتقال دهنده معلومات به شاگردان باشد .

6 متون کتاب ها نیز به گونه ای تنظیم شده که همه چیز را آماده در اختیار
دانش آموزان قرار می دهدو جای هیچگونه تحقیق و پرس وجویی در اکثر آنها نیست .

7 -  بابررسی وضعیت تحصیلی دانش آموزان و اوقات فراغت زیادی که در اختیار دارند متوجه می شویم که اولاً رغبت به ادامه تحصیل در پایه های بالاتر تحصیلی به مرور کم می شود و چون اوقات فراغت دانش آموزان متاسفانه در پای تلویزیون به هدر می رود و فرصتی برای فعالیت خارج از کلاس باقی نمی ماند لازم است برای این اقدام آموزشی ، با دست اندر کاران وسایل ارتباط جمعی هماهنگی داشت و برنامه های آن را به خدمت آموزش وفعالیت های مستمر در آورد .

8 از وجوه مهم برنامه آموزشی دبیران هستند و تا وقتی که آنها تحت آموزش صحیح و مستقیم قرار نگیرند ، طبیعی است که برنامه آموزشی نیز به مقصد نخواهدرسید . از آن جا که باور یک معلم نسبت به اجرای طرحی که به او پیشنهاد شده بسیار مهم است ، لذا میزان باور معلم در میزان اثر گذاری درهنگام اجرای طرح بسیار مفید خواهد بود . در ارتباط با ارزشیابی مستمر و فعالیت خارج از کلاس ،ابتدا لازم است آموزشهای داده شده مورد تجدید نظر قرار گیرد و با استفاده از افرادی که کاملاً بر روش های علوم و آزمون های عملکردی آشنایی دارند مجدداً آموزش ضمن خدمت منظمی باید پایه ریزی کرد و با استفاده از اساتید محدود ، افراد را تحت پوشش قرار  داد .

9 اگر کلیه فعالیتهای آموزشی به طور واقعی در یک سمت و سو قرار نگیرند این راه جدید ( ارزشیابی مستمر وفعالیت های خارج از کلاس ) در حد همان سطوح پایین باقی خواهد ماند و امکان ارزشیابی های بهتر و دقیق تر فراهم نخواهد شد .

10 از عوامل موفقیت یک برنامه ، فرهنگ سازی مناسب  در بین خانواده ها
 می باشد . باید خانواده ها نسبت به آنچه که قرار است در طول یک سال تحصیلی برای فرزندانشان اتفاق بیفتد ، آگاه شوند . جلسات آموزش خانواده ، تشکیل جلسات پایه ای با معلم مربوطه و توضیح انتظارات برای اولیاء و  .... می تواند به موفقیت برنامه کمک کند .

11 -  تمام فعالیت ها ، احتیاج به منابع  خوب کتابخانه ای برای استفاه معلمین ، دانش آموزان و حتی اولیاء دارد . لازم است کتابخانه های مدارس با توجه به منابع موجود غنی تر شوند . معلمین هم از آنچه در کتابخانه مدارس موجود است آگاه شوند تا بتوانند موضوعاتی خوب را باتوجه به تدریس انجام شده جهت تحقیق ارائه دهند .

12- هریک  یا دو ماه یکبار ، افرادی را از چند منطقه از هر استان گرد آورند و طی یک آموزش فشرده کارهای گذشته را بررسی کند و برنامه های جدید را به آنها ارائه دهند .



Anderson B.Scarvia and Ball Samuel. The profession and practice of program Evaluation,1978.pp.50-[1]

http://www.imi.ir-[2]

Talyor,Lills.Fundamentals of Nursing Lippin, cott and corpany , 1989.pp.47-48-[3]

2- برنامه ریزی و کنترل پروژه نوشته محمود نادری پور چاپ اول 1372 چاپ موسسه زحل انتشارات سازمان برنامه و بودجه ص 328

[5] -اصول مدیریت به زبان ساده تالیف دکتر ویلیام . اف . کاونتری تجرمه محمد رضا رئوفی و بهمن آرمان چاپ اول پاییز 1382 چاپ خاتون نشر ستاره ص 509

[6] -http://amar.sci.org.ir/

[7] -اندازه گیری و ارزشیابی در آموزش وپرورش نوشته لوول ا. شوتر ترجمه دکتر حمزه گنجی چاپ دوم فروردین 1373 چاپ رودکی ص 51

[8] -ماهنامه اجتماعی ، علمی موفقیت شماره 45 سال چهارم خرداد 1381 ص 47

[9] - زمینه ارزشیابی برنامه های آموزشی تالیف دکتر حیدر علی هومن چاپ اول 1375 = چاپ نیل ص 23

[10] -فصلنامه مدیریت در آموزش وپرورش دوره پنجم بهار 1377 شماره مسلسل 17- انتشارات دفتر بهبود مدیریت ص 21

[11] -اندازه گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تالیف دکتر علی اکبر سیف چاپ یازدهم پاییز 1375 چاپ کارون موسسه انتشارات آگاه ص 10

[12] -http://arzeshyabytosify.bligspot.com

[13] - ارزشیابی آموزشی دکتر عباس بازرگان چاپ اول پاییز 1380 چاپ مهر ص 14

[14] -http://www.hamshahrt.net

[15] فصلنامه آموزشی ، پژوهشی ، تربیتی آموزه شماره 11- پاییز 1380 چاپ اداره کل آموزش وپرورش اصفهان ص 6

[16] -ماهنامه فرهنگی آموزشی رشد معلم 5- سال نوزدهم بهمن 1379 انتشارات کمک آموزشی چاپ شرکت افست ص 43

[17] -ماهنامه پرورشی تربیت سال نوزدهم شماره 2 آبان 1382  - چاپ موسسه فرهنگی هنری نقش سیمرغ ص 45

[18] -ماهنامه اجتماعی ، علمی موفقیت شماره 51 سال پنجم  آذر 1381 ص 52

[19] -روشهای ارزیابی آموزشی تهیه و ترجمه رسول آذر چاپ اول تابستان 1369 انتشارات نیما چاپ شرکت طلوع چاپ ص 152

[20] -مجله تربیت شماره 5- سال نوزدهم بهمن 1382 چاپ موسسه فرهنگی هنری نقش سیمرغ ص 29

[21] -راهبردهای جدید آموزشی در هزاره سوم دکتر حسن بختیار ورضا نوروزی چاپ اول 1382 انتشارات فرهنگی سماء چاپ قدس ص 39

[22] -مجله تربیت شماره 12- آبان 1379- چاپ وزارت آموزش وپرورش ص 21

[23] - ماهنامه پرورشی تربیت 6 سال نوزدهم شماره 6 اسفند 1382 چاپ موسسه فرهنگی هنری نقش سیمرغ ص 20

[24] -http://gozaresharz.persianblog.com

[25] -http://www.tehranedu.org

[26] -http://www.mohassel.com/edu.htm

[27] -نشریه  نگاه به رویدادهای آموزش وپرورش شماره 251- نیمه اول خرداد 1384 صفحه 4

[28] -ماهنامه اجتماعی ، علمی موفقیت سال دوم شماره 24 شهریور 13789 چاپ بنیاد رسالت ص 25



تاريخ : یکشنبه ۱٧ شهریور ۱۳۸٧ | ٤:۱٧ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()