چکیده

در این مقاله به بررسی ابزار و روشهای متنوع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی خواهیم پرداخت . بدین منظور ابتدا فلسفه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی از چهار جنبه مورد بررسی قرار می گیرد و سپس با ارائه تعریفی از ارزشیابی ، معیارهای یک نظام ارزشیابی مناسب بیان می شوند . روشهای مطرح شده در این مقاله عبارتند از :

ارزشیابی مهارتهای تفکر و یادگیری دانش آموزان ، ارزشیابی در خارج از مدرسه و کلاس ، ارزشیابی پوشه ای ، ارزشیابی بر اساس تفکر و اگرا ، ارزشیابی به روش وقایع حساس ، ارزشیابی اطلاعات پایه ، ارزشیابی بدفهمی ها و پیش پندارها ، ارزشیابی به روش کاغذ یادداشت ، ارزشیابی به روش مساله های مستند ، ارزشیابی به روش شبکه رده بندی ، ارزشیابی به روش فهرست مشاهدات ، ارزشیابی به روش پروژه ، ارزشیابی به روش خود ارزیابی ، ارزشیابی به روش سنجش عملکرد ، ارزشیابی به روش کارنما ، در پایان با توجه به موارد فوق ، نتایج و پیشنهاداتی ارائه شده است وسپس منابع و ماخذ مور د استفاده در تحقیق ذکر می شود .

2 - مقدمه

    ارزشیابی  به علت ماهیت و عملکرد خاص خود ، در هر گونه نظام آموزشی یکی از گسترده ترین و جنجال برانگیز ترین مباحث آموزشی است و با وجود اهمیت فراوانی که دارد و نیز اختصاص حجم عظیمی از مباحث تربیتی به خود  به مقدار بسیار کمی مورد استفاده قرار گرفته است . در واقع می توان گفت تاکنون بیشتر از ضرورت ارزشیابی صحبت به میان آمده تا به کارگیری آن و در مواردی هم که ادعای کاربرد ارزشیابی شده بیشتر به صورت ناپخته انجام گرفته تابه صورت علمی و منطقی ، که علت این امر بیشتر از آنجا ناشی می شود که در اکثر موارد با انجام قسمتی اندک از کل فرآیند ارزشیابی ، ادعای اجرای کل فرآیند را داشته وبراساس اطلاعاتی ناقص ، تصمیم های ناقص گرفته اند . در این مقاله به استفاده از انواع ارزشیابی پرداخته می شود و ضرورت این امر وقتی معلوم می گردد که بدانیم اکثر معلمان از کاربرد انواع گوناگون ارزشیابی نظام یافته سرباز می زنند و به همین علت در بهبود آموزش خود دچار مشکل می شوند


آیابرنامه هایی که ارائه داده اند موفق بوده است یا خیر ؟ مسلماً روشهای ذکر شده در این نوشتار کامل نمی باشند . ولی فرصت پیش آمده از سوی کارشناسی سنجش و ارزشیابی تحصیلی و تربیتی دوره عمومی سازمان آموزش وپرورش استان اصفهان را در این زمینه باید غنیمت شمرد.


3 اهداف تحقیق

براساس عنوان تحقیق که بررسی تنوع روشها وابزار ارزشیابی پیشرفت تحصیلی می باشد اهداف متعددی را می توان برای تحقیق در نظر گرفت بر همین اساس هدف تحقیق به دو صورت هدف کلی و اهداف جزیی بیان می شوند تا بتوان مطالب تحقیق را سازماندهی کرد . اهداف این تحقیق عبارتند از :

3-1- هدف کلی

بررسی تنوع روشها و ابزار ارزشیابی پیشرفت تحصیلی

3-2- اهداف جزیی

- ارائه تعریفی از ارزشیابی

- معیارهای یک نظام ارزشیابی خوب

- بررسی ارزشیابی مهارتهای تفکر و یادگیری دانش آموزان

- بررسی ارزشیابی درخارج ازمدرسه و کلاس

- بررسی ارزشیابی پوشه ای

- بررسی ارزشیابی براساس تفکر واگرا

- بررسی ارزشیابی به روش وقایع حساس

- بررسی ارزشیابی اطلاعات پایه

- بررسی ارزشیابی بدفهمی ها و پیش پندارها

- بررسی ارزشیابی به روش کاغذ یاد داشت

- بررسی ارزشیابی به روش مساله های مستند

- بررسی ارزشیابی به روش شبکه رده بندی

- بررسی ارزشیابی به روش فهرست مشاهدات

- بررسی ارزشیابی به روش پروژه

- بررسی ارزشیابی به روش خود ارزشیابی

- بررسی ارزشیابی به روش سنجش عملکرد

- بررسی ارزشیابی به روش کارنما

4 بیان مساله

    ارزشیابی یکی از مشکلترین قسمتهای فرآیند آموزش است که برخی از آن به عنوان نقطه آسیب پذیر این فرآیند نام برده اند . مشکل بتوان باور کرد که اختلاف نظرها و جدالها، بیم وشبهه ها و بی میلی ها و سرخوردگیها که به طور گسترده نسبت به ارزشیابی پیشرفت تحصیلی وجود دارد ناشی از بی اعتقادی نسبت به اصل سنجش و ارزشیابی باشد . بلکه برخوردها بیشتر مربوط به عوامل ارزشیابی ، معیارها و ضوابط مورد استفاده در ارزشیابی و نحوه و روش اندازه گیری و سنجش و موقعیت  ارزشیابی کننده است .( سیف 1381 ص 16)

شاید یکی از دلایل کاستیهای ارزشیابی ها موجود ، فقدان آشنایی کافی معلمان با فلسفه ارزشیابی باشد . ارزشیابی برای تعیین ارزش مثبت یا منفی کارهای انجام شده و مقایسه آنها با یک هدف یا امر مطلوب است . اگر ارزشیابی از چهار جنبه مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد . برای روشن شدن مبانی فلسفی ارزشیابی به ما کمک خواهدکرد :

- ارزشیابی امری هدفگراست :  در هر ارزشیابی مبنای کوشش جمع آوری اطلاعات و مقایسه وضعیت مطلوبی است که قبلاً تحت عنوان هدف یا برنامه تعیین شده است و اکنون می خواهیم بدانیم تا چه اندازه با کوششهای خود بدان هدف دست یافته ایم . شرط اساسی ارزشیابی درست ، هدف آگاهی و هدف شناسی است . معلمانی که بطور سطحی به مسائل می نگرند یا فکرشان « جامعیت ، تعمق و انعطاف » ندارد ، نمی توانند به روش استدلالی اهداف را بشناسند و از آنها دفاع کنند . به همین دلیل چون شناخت درستی از وضعیت مطلوب ندارد ، قادر نیستند وضع موجود را با وضع مطلوب مقایسه کنند . ( ولف ، 1383 ص 44)

- ارزشیابی امری ارزش گراست :   ارزشیابی در پی اطمینان از دستیابی به یک هدف معین است ، ولی رسیدن به هدف ، خود بخود غایت و پایان امر نیست و  چنانچه نتوانیم هدفی را با ارزشی تطبیق دهیم آن هدف بی اعتبار است . ارزشیابی به ارزش گذاری امور می پردازد و مانند همه امور ارزشی ، اخلاقی و زیبایی شناختی ، به تصمیماتی چون موفق یا نا موفق ، خوب یا بد ، زیبا یا زشت ، مطلوب یا نامطلوب و با ارزش یا بی ارزش منتهی می شود . عدالت در ارزشیابی به عنوان یکی از مقوله های ارزشی ، از اصول غیر قابل انکار ارزشیابی است . گاه احساس تبعیض در ارزشیابی سبب خسارتهای فراوان روانی و انگیزشی می شود.(ولت1383 ص46)

- ارزشیابی امری استدلالی ، منطقی و قضاوتی است :   ارزشیابی نوعی تصمیم گیری در باره میزان درستی یا نادرستی یک یا مجموعه ای از رفتارها و عملکردهاست . همان گونه که خود موضوع ، رفتار یا برنامه براساس فلسفه ای پی ریزی شده است ، شکل گیری و وضعیت برون دادی آن نیز مبنای استدلالی و فلسفی دارد هر نتیجه گیری و ارزش گذاری که صرفاً به نتایج ظاهری و ارقام و آمار صرف متکی باشد بی ارزش یا کم ارزش است . ( ولف 1383ص 48)

- ارزشیابی امری اصلاحی و تکاملی است :   اساس ارزشیابی بر بررسی میزان رشد و
توسعه ای است که از قبل در برنامه پیش بینی شده است . در حقیقت ، ارزشیابی در اولین قدم می خواهد از شکل گیری اصلاحات یا تکاملی که مورد نظر بوده است ، اطمینان حاصل کند هدف اساسی ارزشیابی ، تقویت فعالیتها و روشهای اثر بخش و تضعیف یا حذف فعالیتها و روشهای نامطلوب است . ( ولف 1383 ص 51)

براساس موارد بالا به نظر می رسد بررسی روشها و ابزار متنو ع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی باید به عنوان یکی از مهمترین مسائل آموزش وپرورش می توانددر راستای غنی شدن این بخش از فرآیند آموزش نقشی مهم ایفا کند .

5 ضرورت تحقیق

همه افراد در زندگی عادی ، بدون اینکه توجه خاصی به اعمال خود داشته باشند همواره در حال ارزشیابی هستند . هنگامی که در اموری از قبیل آموزش وپرورش از ارزشیابی سخن به میان می آید ، منظور ارزشیابی منظمی است که با استفاده از روشهای خاص و به شیوه ای علمی صورت می گیرد . دلیل مهم انجام ارزشیابی پیشرفت تحصیلی ، بهبود یا تغییر فرآیند آموزش است در این صورت معلم با استفاده از شیوه ها و الگوها و فنون مناسب اطلاعات لازم را گردآوری نموده واز آنها در جهت بهبود فرآیند یاددهی یادگیری استفاده می کند(سیف 1381 ص 34)

نهادهاو افراد زیر می توانند از نتایج این تحقیق استفاده کنند :

-  سازمان آموزش وپرورش : در جهت بهبود فرآیند آموزش ، سازمان آموزش وپرورش می تواند استفاده از روشهای متنوع ارزشیابی را سرلوحه کار خود قرار دهد .

-  مدیران و معلمان : به عنوان مجریان برنامه های آموزشی ، ضرورت تسلط و اعتقاد به کاربرد انواع شیوه های ارزشیابی بسیار مفید وضروری به نظر
می رسد

6 بحث

1-6- تعریف ارزشیابی

مفهوم ارزشیابی آن چنان گسترده است که طیف وسیعی از مقاصد و دیدگاه ها را در بر می گیرد . از ارزشیابی تعاریف بسیاری شده است . هریک از تعاریف موجود ارزشیابی ، برجنبه خاصی تاکید می ورزد . از نظر لغوی ، ارزشیابی به معنی ارزش یا بررسی و قضاوت است . به موجب این تعریف ، ارزشیابی بر بررسی و قضاوت دلالت دارد . تعریف دیگری برآن است که ارزشیابی فرآیندی از بررسی عینیتها و رویدادهای معین در پرتو معیارهای ارزشی ، برای اتخاذ تصمیم های صحیح است . این تعریف برای فراهم آوردن اطلاعات مفید برای تصمیم گیری تاکید دارد . بدان امید که تصمیمات صحیح اتخاذ می گردد ، درست و عقلانی باشد . ( رستگار 1383 ، ص 21)

    «استافیل بیم » تعریف مشابه دیگری به دست داده است : ارزشیابی فرآیندی از مشخص کردن ، به دست آوردن و آماده کردن اطلاعات مفید برای قضاوت در باره شقوق گوناگون تصمیمات است . «اسکریون » نیز ارزشیابی را صرف نظر از هدفی که دارد تعیین ارزشی چیزی که مورد ارزشیابی قرار می گیرد تعریف می کند  .( صوفی 1373 ص 24) در فرهنگ تعلیم و تربیت تالیف «کارتر ، دی ، گود » لغت ارزشیابی یا ارزیابی چنین تعریف شده است : فرآیند تحقیق و تبیین یا قضاوت و داوری در باره ارزش و مقدار چیزی یا سنجش و اندازه گیری ( یغما 1382 صص 17-15)

در این نوشتار ارزشیابی فرآیندی نظام یافته و اصولی در نظر گرفته می شود که جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات در مورد یک فعالیت آموزشی را در بر می گیرد و می تواندجهت برنامه ریزی و هدایت تصمیم گیری و ارزیابی میزان مربوط بودن و کارآیی اجزای مختلف آموزش مورد استفاده قرار گیرد .

2-6- معیارهای یک نظام ارزشیابی خوب

معیارهای عمده یک نظام ارزشیابی خوب عبارتند از :

1 -  روایی ( Validity)   : اندازه گیری عملکرد هنگامی مطلوب است که مناسب بوده و فاقد هر گونه اضافات و کمبودها باشد . اندازه گیری هنگامی دارای اعتبار است که واقعاً آنچه را در حدود اندازه گیری آن است به شکل درست و صحیح اندازه گیری نماید .

2-  پایایی  (reliability)   :  ارزشیابی باید در اندازه گیری آنچه مورد نظر است ،تداوم داشته باشد و در زمان های مختلف نتایج مشابه ارائه دهد .

3-  عاری بودن از هرگونه تعصب    :  در ارزشیابی ، معیار عاری بودن از هرگونه تعصب دو عنصر مهم را در بر می گیرد . اولین مورد مسائل مربوط به برخوردهای منصفانه با دانش آموزان را مورد توجه قرار داده و مورد دوم نیز مسائل مربوط به ذهنی بودن قضاوتهای یک شخص را در باره عملکرد دیگران موردتوجه قرار می دهد . از یک نظر ارزشیابی عملکرد هنگامی عاری از هر گونه تعصب خواهد بود که با همه
دانش آموزان ، برخورد منصفانه و عادلانه ای صورت گیرد .
( صفوی 1373 ص 32)

3-6- تنوع روشها و ابزار ارزشیابی آموزشی

برای اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی از فنون وروشهای گوناگون استفاده می شود که خلاصه ای از فنون و روشهای کاربردی که در نظام های آموزشی مختلف مورد عمل می باشد در زیر آورده می شود :

1 -  ارزشیابی مهارتهای تفکر و یادگیری دانش آموزان

در بسیاری  از روشهای ارزشیابی سنتی بر میزان محفوظات و معلومات دانش آموزان و توانایی پاسخگویی آنان به پرسش های کلیشه ای که پاسخ آنها در
کتاب ها و محتواهای آموزشی عرضه شده است ، تاکید می شود در حالی که امروزه بر اندازه گیری و سنجش میزان و نحوه تفکر فراگیران و مهارت های فرآیندی و فراشناختی آنان مانند توانایی مشاهده دقیق ، جمع آوری اطلاعات ، فرضیه سازی ، قدرت پیش بینی و  .... تاکید می شود . این امر باعث می شود که آموخته های فراگیر هر چه بیشتر در زندگی او مورد استفاده قرار گیرد و فقط به کسب اطلاعاتی خام بسنده نگردد . اگر مهارتهای تفکر و یادگیری دانش آموزان ارزشیابی شود و نه اطلاعات محفوظ آنها ، در آن صورت آموزش به مقصد نهایی خود و میزان دستیابی به آن پی می برد که این مقصد چیزی جز آماده نمودن دانش آموزان برای زندگی نیست . ( ولف 1383 ص 116)

2 -  ارزشیابی در خارج از مدرسه و کلاس

اخیراً اهمیت ارزشیابی خارج از مدرسه وکلاس مورد تاکید بیش از حد قرار گرفته است و کوشش می شود عملاً شرایطی فراهم شود که فعالیت های شاگردان در خارج از کلاس درس مانند : تلاش های جنبی یادگیرنده در یادگیری زبان های خارجی ، اجرای پروژه ها وطرحهای مرتبط با موضوع درسی ، تهیه گزارش از مسافرت ها و نظایر آن در جریان ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دخالت داده شود. این روش علاوه بر این که برای دانش آموزان جذاب وقابل توجه است ، به معلم این فرصت را می دهد که فراتر از چارچوبهای کلاسیک ارزشیابی عمل کند و در واقع در نقش یک هدایتگر برای دانش آموز ظاهر شود . البته استفاده از این روش برای همه دروس توصیه نمی شود . چرا که ماهیت برخی دروس ایجاب می کند ارزشیابی سنتی نیز مورد استفاده قرار گیرد .(یغما 1382 ص 65)

3 -  ارزشیابی پوشه ای

پوشه مجموعه ای سازماندهی شده از مدارک مستندی است که معلم و دانش آموز با استفاده از آن ، میزان پیشرفت دانش آموز را در حیطه های مختلف دانش ، مهارت و نگرش در موضوعات معین درسی به نمایش می گذارند ( رستگار 1383 ص 104) پوشه می تواند شامل فهرست های ارزشیابی معلم ، گزارش کار دانش آموز ، یاد داشت معلم ، گزارش گردش های علمی و کارهای عملی و پروژه های دانش آموز باشد از تلفیق و ترکیب آنها می توان تصویر کاملی از دانش آموزرا نشان داد پوشه می تواند شامل کاریک فرد یا یک گروه باشد و می توان آن رادر زمان های معین به دانش آموز داد تا خانه ببرد یا می توان در مدرسه نگهداشت تا در اختیار معلم سال بعد قرار گیرد .

4 ارزشیابی براساس تفکر واگرا

در روش سنتی ارزشیابی معمولاً  سئوالاتی مورد استفاده قرار می گیرند که براساس تفکر همگرا تنظیم شده اند به این معنی که بیشتر از سئوالاتی استفاده می شود که فقط یک پاسخ دارند و دانش آموز قابلیت مانور و اظهار نظر در آن مورد را ندارد . اما امروزه توصیه می شود علاوه بر این نوع سئوالات از سئوالاتی استفاده شود که براساس تفکر واگرا تنظیم شده اند و دارای بیش از یک جواب هستند و در نتیجه دانش آموز می تواند نظرات خود را نیز در باره آن موضوع ارائه دهد ( صفوی 1373 ص 33)

5 -  روش وقایع حساس

فن استفاده از وقایع حساس می تواند همراه با روش مقیاسی مورد استفاده قرار گیرد . در این روش معلم رویدادهایی را که نشان دهنده عملکرد دانش آموز است . یاد داشت می کند و هنگام ارزشیابی از آن استفاده می نماید . معلمان معمولاً دفتر یا پرونده در گردشی دارند که نام هریک از دانش آموزان در آن نوشته شده است و آن را برای ثبت رفتارهای آنان تدوین می کنند . از آنجاکه نزدیکترین رویداد بیشتر به خاطر می ماند  لازم است خلاصه ای از همه وقایع و رخدادهایی که در باره رفتار دانش آموز در سراسر دوره ارزشیابی یاد داشت شده است در نظر گرفته شود ( صفوی 1373 ص 34)

6 ارزشیابی اطلاعات پایه

این ارزشیابی می تواند با چند پرسش هدفمند در مورد مفاهیمی که دانش آموزان برای موفقیت در درس نیاز دارند انجام گیرد این کار به دانش آموزان کمک می کند تا به مفاهیم مهم بیشتر اهمیت دهند و به معلمان نیز کمک خواهد کرد که از دانش و توانایی های دانش آموزان آگاه شوند ودر صورت وجود تفاوت بین انتظارات معلم و توانایی های دانش آموزان معلم می تواند بخشی از درس راحذف کند و دانش آموزان را به منابع مناسب تری ارجاع دهد . بسیاری از نظریه پردازان ارزشیابی معتقدند بهتر است این نوع ارزشیابی بدون احتساب نمره صورت گیرد ( ولف 1383 ص 131)

7 -  ارزشیابی بدفهمی ها و پیش پندارها

در این روش تاکید بر آن دسته از پیش پندارهایی است که مانع از آموختن می شود این روش به ویژه در درس هایی که با مطالب حساس یا بحث برانگیز سروکار دارند یا درس هایی که دانش آموزان در آنها نظریه های ذهنی غلطی را در خود پرورش داده اند می تواند بسیار مفید تر باشد در نظر گرفتن این نکته مهم است که برداشت های نادرست دانش آموزان را به آسانی وفقط با آگاه کردن آنها نمی توان تصحیح کرد ویا آنها را از آن گونه نگاه کردن به مطلب بازداشت . چرا که عموماً دانش آموزان قبل از این که موفق شوند درک کنند که به چه دلیل آموخته های قبلی آنها غلط بوده است لازم می دانند که ارتباطی با پیش پندارهای خود برقرار کنند بنابر این باید از دانش آموزان برای پرسش های جدید پاسخ خواست و درانجام این کار فرصتی برای تجربه های مجدد به آنان داد ( صفوی 1373 ص 35)

8 -  کاغذ یاد داشت

در این روش معلم چند دقیقه زودتر کلاس را تعطیل می کند و از دانش آموزان می خواهد به طور خلاصه به دو پرسش زیر پاسخ دهند :

-       مهم ترین چیزی که در طول این جلسه آموختید چه بود؟

-       چه پرسشی هنوز در ذهن شما بی پاسخ باقی مانده است ؟

در اجرای کاغذ یاد داشت از دو روش استفاده می شود :

- از دانش آموز خواسته می شود کاغذ یاد داشت خود را طوری بنویسد که گویی مهم ترین مطلب درس را برای فردی که غایب بوده است شرح می دهد به این ترتیب آنها تشویق می شوند پاسخ های مستدل بنویسند .

- روش گل آلودترین نکته که از دانش آموز خواسته می شود به شرح مطلب یا موضوعی بپردازد که بیش از سایر مطالب و موضوعات در یک جلسه برایشان گیج کننده بوده است . ( یغما ، 1382 صص 87-85)

9 -  مساله های مستند

در این روش معلم از دانش آموزان می خواهد که هم کارشان وهم دلایلی را که کارشان بر آنها مبتنی است شرح دهند به این ترتیب معلمان می توانند اطلاعات بسیار موجزی در مورد مشکلاتی ذهنی دانش آموزان  یا برداشت های نادرستی که آنها را به خود مشغول می سازد به دست آورند . به علاوه تصویری کلی از راهبردهای اصلی که دانش آموزان برای حل مشکلاتشان از آنها استفاده می کنند به دست می دهند .

مساله مستند وسیله ای بسیار دقیق برای کمک به دانش آموزان در جهت روش شدن افکارشان و به دست آوردن کنترل روی تفکراتی است که در طول فرآیند حل مسائل پیش می آید . اگرچه استفاده از این روش به نظر ساده می آید اما در واقع اجرای آن دشوار است . چرا که بسیاری از دانش آموزان عادت به مختصر نوشتن ندارند و باید توجیه شوند که چگونه آنچه را که انجام داده اند شرح دهند

 ( ولف 1383 ص 109)

10 -  شبکه رده بندی

در این روش  از دانش آموزان خواسته می شود که قوانین مربوط به ارتباط اجزای مساله را با یکدیگر بیان کنند . این امر به معلم کمک خواهد کرد بفهمد آیا دانش آموز می تواند مطالب را در رده های مختلف دسته بندی ذهنی کند یا خیر ؟
( صفوی 1373ص 36 )

11 -  فهرست مشاهدات

دراین روش معلم زمانی که دانش آموز در گیر انجام تکلیف ویادگیری است . او را مورد مشاهده قرار می دهد و میزان درستی کار او را در می یابد و در صورت لزوم راهنمایی می کند برای این کار لازم است انتظارات معلم از دانش آموز بر طبق هدفهای آموزشی مشخص و از آنها فهرستی تهیه و استفاده شود .

فهرست مشاهدات به طور مستند دلایلی حاکی از موفقیت یا عدم موفقیت را به دانش آموز و والدینش می دهد که بسیار معنا دار تر و معتبر تر از اطلاعاتی است که این افراد از طریق ارزشیابی های سنتی و کتبی به دست می آورند . فهرست مشاهدات و ارزشیابی می تواند قسمت عمده ای ازطرح درس معلم باشد ( رستگار 1383 ص 112)

12- پروژه

پروژه از موارد نادری است که به دانش آموزان حق انتخاب می دهد . تشویق دانش آموزان به این حق انتخاب آنان را با اتخاذ تصمیم های مسئولانه آشنا می کند و توانایی تصمیم گیری را در آنها پرورش می دهد .

پروژه فعالیتی است فردی یا گروهی که براساس هدفهای برنامه درسی طراحی می شود پروژه می تواند به وسیله معلم یا محصل یا با همفکری انتخاب و در کلاس یا خارج از آن انجام شود . مزایای پروژه و طبقه بندی پروژه ها براساس هوش هشت گانه گارونر و روش فعالیت های پروژه ای به دانش آموزان قابل تامل و تفکر هستند ولی در مجموع می توان گفت : پروژه آموخته های دانش آموز را با زندگی پیوند می دهد برای افزایش مسئولیت پذیری ، کنجکاوی و اعتماد بنفس لازم است دانش آموزان در انتخاب عنوان ، حجم ، زمانی و حتی ارزشیابی پروژه سهیم شوند ( رستگار 1383 ص 131)

13 -  خود ارزشیابی

این روش با درجه بندیهای گوناگون مورد استفاده قرار می گیرد . در این روش دانش آموزان عملکرد خود را دریک دوره معین ارزشیابی قرار می دهند و نظرات خود را در باره کار ، وضع درسی و آینده خود می نویسند . دانش آموزان با اندیشیدن در باره کارهای خود ارزشیابی از خود رامی آموزند و خود ارزشیابی را که مهارت مهمی برای پیشرفت یادگیری است فرا می گیرند . ویژگی مهم اظهار نظر دانش آموز در باره کارهای خود این است که او نحوه تکامل کار خود را می بیند وازنحوه پیشرفت خود مطلع می شود وبرای خود معیارهای پیشرفتی را مشخص می کند . ( سیف 1381 ص 98)

زمانی که دانش آموزان خود را ارزشیابی کنند وبه جای اینکه در انتظار معلم بمانند تا کارشان را ارزیابی کند خود اقدام به این کار کنند بر علاقه و انگیزش خود نسبت به کاری که انجام می دهند می افزایند در فرمهای ارزشیابی از خود به دانش آموزان یاد آوری می شود در حالیکه نظرات و خواسته های آنان موردتوجه قرار خواهد گرفت ولی لزوماً ممکن است براساس آن عمل نشود . علاقه به استفاده از این روش ارزشیابی دانش آموزان روبه افزایش است و از این روش جهت تعدیل و اصلاح ارزشیابی های دیگر استفاده می شود ( ولف 1383 صص 89-85)

14 -  سنجش عملکرد

روشی است  برای مشخص کردن فرد در هنگام درگیر شدن بایک مساله خاص ویا یک کار معین این سنجش می تواند کوتاه مدت یا بلند مدت باشد ، آموخته های فراگیر را در حیطه های مختلف در عمل به کار می گیرد و فراگیر طی آن نشان می دهد تا چه اندازه در کاربرد آموخته ها تواناست در بسیاری موارد در این روش هیچ دانش آموزی مردود نمی شود بلکه نتیجه امتحان دانش آموز در یکی از چهار سطح عملکردی زیر قرار می گیرد : ( یغما 1382 ص 96)

الف سطح عملکردی ممتاز

ب سطح عملکردی حرفه ای

ج سطح عملکردی در حال یادگیری

د سطح عملکردی در آغاز یادگیری

15 -  کارنما

کارنما مجموعه ای هدفمند از نتایج کارکرد دانش آموزان است که تلاش یادگیرنده و پیشرفت او را در طی مدت معینی نشان می دهد . کارنما اهداف زیر را دنبال
 می کند :

-       بهبود عملکرد دانش آموز

-       ارتقای سطح خود آزمایی و هدف گزینی یادگیرنده

-       ارائه تصویری روشن از دانش آموزان

-  بهبود زمینه ارتباطی در ارائه اطلاعات مربوط به پیشرفت یادگیرندگان با والدین و تدریس های آینده

-       ایجاد حس مسئولیت در یادگیرندگان در برابر یادگیری های خودشان

-       ایجاد حس مالکیت و غرور ناشی از عملکرد مثبت در دانش آموزان

-       ایجاد حس اعتماد به نفس در یادگیرندگان نسبت به یادگیری های خود

در این روش ، دانش آموزان برای نشان دادن تواناییها و پیشرفت کار خود مثالها و مواردی از جریان کارهای خود را که در طول سال ثلث یا نوبت و ترم تحصیلی انجام داده اند . با خود به کلاس می آورند  و برای ارزشیابی در اختیار معلم قرار می دهند . مثلاً اگر بررسی مسئله ای به یکی از آنها واگذار شده باشد او کلیه شواهد و مدارک مربوط به فعالیتهایی را که در رابطه با پاسخ یابی برای آن انجام داده است از جمله طرح اولیه جستجوی پاسخ ، نحوه مراجعه به منابع ، گزینش اطلاعات مربوط ، طبقه بندی آنها ، پیش نویس و نسخه نهایی گزارش خود را به معلم ارائه می کند .

کارنما موفقیت کلی دانش آموز را مورد توجه قرار می دهد و تصویری از شخصیت کلی آنها را تا حدودی روشن می کند در اینجامعلم کاری بیشتر از ارزشیابی محض انجام می دهد او به دانش  آموزان یاد می دهد تا استراتژی ها و راهبردهای یادگیری خود را بهبود بخشند . معلم سئوالاتی را طرح می کند تا دانش آموزان به آنها جواب دهند و نسبت به پیشرفت های آنها بازخوردهای لازم را تدارک می بیند و در واقع مثل مربیان عمل می کند . ( رستگار 1383 صص 119-114)

7 -  نتیجه گیری و پیشنهادات

در جهت به کارگیری انواع ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و موفقیت در انجام این روشها باید نکات زیر را در نظر گرفت

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با هدف های تدریس

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با محتوای تدریس

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی باقدرت در ک و فهم فراگیران

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با روش تدریس

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با انواع هدفهای آموزشی

-       متناسب بودن ارزشیابی پیشرفت تحصیلی با هدفهای آن

براین اساس پیشنهاد می گردد :

-  بین نهادها و موسسات دست اندرکار ارزشیابی از قبیل دفاتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی ، دفتر امتحانات و گروههای آموزشی مناطق و مدارس در زمینه انتخاب ابزار و روشهای ارزشیابی ، هماهنگی صورت گیرد .

-  معلمان هر مدرسه که تدریس یک درس را به عهده دارند . از ابتدای سال تحصیلی با تهیه جداول دو بعدی هدف محتوا در مورد شیوه های ارزشیابی بطور هماهنگ تصمیم گیری کنند .

-  گروههای آموزشی باید در مورد سیاست گذاری روشهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی ، نظارت مشورتی و اجرایی خود را اعمال کنند .


 



تاريخ : پنجشنبه ۱٤ شهریور ۱۳۸٧ | ٤:٥٦ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()