سیستم کنونی آموزش و پرورش در ایران عمدتاً مبتنی بر محفوظات است و این یکی از چند دلیل ناخشنودی دانش آموزان از درس و مدرسه است. به عقیده روانشناسان پرورشی، می توان شیوه تفکرگرا و توانایی های خلاق را به اشخاص آموخت. اعمال این روش در کودکان و نوجوانان بسیار قوی تر است. در زیر به چند روش که در پرورش خلاقیت دانش آموزان موثر است، اشاره می شود:

1- به گستردگی تجارب دانش آموزان میدان بدهیم؛ «تخیل» یکی از پایه های تفکر خلاق است. تخیلات، کارهای نو و بدیع دانش آموزان باید مورد تشویق قرار گیرد.

در واقع معلم باید به طرح سوالاتی بپردازد که تفکر واگرا را در دانش آموزان تقویت کند. به طور مثال به جای این سوال که «جاذبه زمین چیست؟» یا «جاذبه را تعریف کنید» بهتر است سوال شود «اگر جاذبه زمین وجود نداشت چه مشکلاتی برای انسان پیش می آمد؟» سوال هایی که با «چرا» و «چگونه» آغاز می شوند در تقویت تفکر واگرا موثر هستند.

2- دانش آموزان را در طرح سوال ها و ارائه راه حل ها آزاد بگذاریم.

 محیطی که دانش آموز از حرف زدن در آن بترسد، مورد تمسخر یا بی اعتنایی قرار گیرد، مسلماً جایگاه مناسبی برای ایجاد و رشد تفکر خلاق نیست. معلمان و مسوولان آموزشی باید به پرسش ها و راه حل های ارائه شده از طرف دانش آموز احترام بگذارند و از این طریق او را تشویق به مشارکت کنند. آزادی بیان در مدرسه و کلاس پایه اصلی رشد خلاقیت است. محیط های سرکوبگر، کنجکاوی و خلاقیت را در دانش آموزان از بین می برند. یکی از نکات منفی معلم محوری این باور است که؛ «معلم باید پاسخ همه مسائل را بداند.» حال آنکه معلم به جای عمل کردن به این باور غلط، باید به دانش آموز بیاموزد که به تنهایی یا با همکاری دانش آموزان دیگر پاسخ پرسش ها را جست وجو کند و بدین وسیله «روحیه جست وجوگری» که یکی از ویژگی های خلاقیت است، تقویت شود. همچنین می توان برای تشویق دانش آموزان به جست وجو و تحقیق، فرصت ها و امتیازاتی برایشان قائل شد.

3- تفاوت های فردی را در نظر بگیریم.

دانش آموزان دارای توانایی های متفاوت در مسائل مختلف هستند. به همین دلیل معلم نباید یک روش تربیتی را برای همه در نظر بگیرد. به طور مثال دانش آموزی نیاز به انجام تکلیف ندارد، بنابراین اصرار در این امر فقط او را خسته و دلزده می کند، در مقابل دانش آموز دیگر از توانایی کلامی بالایی برخوردار است یا دیگری در حل مسائل ریاضی تبحر خاص و بسزایی دارد.بدین ترتیب توجه به تفاوت ها و برنامه ریزی براساس آنها می تواند به ایجاد و رشد توانایی دانش آموزان در سطوح مختلف کمک کرده و استعداد آنها را در زمینه مورد علاقه شان شکوفا سازد.

4- اجازه دهیم دانش آموزان الگوهای رفتار خلاق را مشاهده کنند.

مشاهده تاثیر بسزایی در یادگیری دارد، بنابراین معلم باید رفتارهای خلاق و خلاقیت زا ارائه دهد. همچنین به نمایش گذاشتن فیلم هایی که شخصیت ها در آن به ایجاد رفتارهای خلاق می پردازند، در تشویق دانش آموزان به رفتارهای خلاق موثر است.

5- روش «بارش» مغزی را به کار گیریم.

این روش ارائه پاسخ های واگرا و خلاق را در کودکان تقویت می کند. به طور مثال معلم مساله یی را مطرح می کند و از دانش آموزان خود می خواهد هر راه حل و پاسخی به نظرشان می رسد، ارائه دهند و از اینکه ممکن است راه حل شان «غلط» یا «عجیب» باشد، نهراسند. روش های دیگری نیز به همین منظور تدوین شده که می توان از آنها استفاده کرد. «مهارت های پژوهشی» و «مطالعه آفریننده» دو روش دیگر هستند که در پرورش خلاقیت موثرند.

(ََش.مهابادیان)



تاريخ : یکشنبه ٢٠ امرداد ۱۳۸٧ | ٧:۳۳ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()