زندگی انسانی توأم با معنویت است و انسان وقتی از معنویت جدا شد هویت خود را گم کرد. لزوم توجه به معنویت در جهان امروز امری غیر قابل انکار است اما مقدار توجه به معنویت در مراتب مختلف زندگی مورد بحث است. انسان ذاتا گرایش به نامحدودیت ها در زندگی دارد. انسان وقتی برای خود هویتی جدای از عالم ماده (که خصوصیت ذاتی آن محدودیت است)، می یابد که به نامحدودها بپیوندد. یکی از راهکارهای اجرایی در پیوند با عالم معنا، عبادت و دعا ست.


دعا از ماده دعو به معنای « بانگ زدن و خواندنى است که پیوسته با اسم طرف- همراه است مثل- یا فلان» (المفردات فی غریب القرآن، ص: 315) خداوند متعال در قرآن از مردم می خواهد که او را بخوانند « وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونی‏ أَسْتَجِبْ لَکُمْ إِنَّ الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی‏ سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ»(غافر/60) (پروردگار شما گفته است: مرا بخوانید تا (دعاى) شما را بپذیرم! کسانى که از عبادت من تکبّر مى‏ورزند به زودى با ذلّت وارد دوزخ مى‏شوند!) و عبادت خداست که معنای انسان را در زندگی اش پدید می آورد. آنها که از عبادت خدا سر باز می زنند به راه استکبار و تکبرورزی که همانا راه شیطان است وارد می شوند و در نتیجه این آیه به ورود در عذاب جاودانه اشاره می کند.

هدف انسان در زندگی این دنیا رسیدن به عبودیت خداوند است، «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون‏»(ذاریات/56)، و باید در این عبودیت رشد کند و به دیگران نیز در دستیابی به این هدف یاری رساند «یهدی الی الرشد فآمنا به » (جن/2)،‌ مسیر رسیدن به عبودیت و رشد جز با عبادت میسر نمی شود.

عبادت راهی است که برای رسیدن به عبودیت طی می شود و عبودیت نقطه کمال زندگی است. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «العبودیّة جوهرة کُنهُها الرّبوبیّة، فما فقد فی العبودیّة وجد فی الرّبوبیّة، و ما خفى عن الرّبوبیّة اصیب فی العبودیّة، قال اللَّه تعالى: (سَنُرِیهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ، أَوَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ شَهِیدٌ)» (مصباح الشریعة-ترجمه مصطفوى ص454)

(بندگى حقیقى جوهره‏ایست که اساس و ذات آن ربوبیت است، پس آنچه از مقام عبودیت کم و ناپیدا شد، در مقام ربوبیت پیدا و هویدا گردد. و هر مقدارى که از مراتب و صفات ربوبیت مخفى و پوشیده گشت: در مراحل عبودیت جلوه‏گر و آشکار شود. خداوند متعال مى‏فرماید: ما آیات و نشانه هاى خودمان را در آفاق و أنفس ارائه و نشان‏ مى دهیم، تا اصل حق روشن گردد. و آیا براى آنان کافى نیست که خداوند جهان بر همه و بر بالاى همه اشیاء و موجودات حاضر و شاهد است. و تفسیر حقیقت عبودیت: در گذشتن از همه علائق و بخشیدن هر چیزى در راه اوست، و مقدمه و سبب آن: باز داشتن نفس است از خواستهاى شخصى، و واداشتن به آن امورى که موافق میل و هواى او نیست. و یگانه کلید این معانى، ترک راحت‏طلبى و خوشیها، و عادت کردن به کناره‏گیرى از معاشرتهاى مادى و نفسانى است.

صراط اینست که شخص ایمان بیاورد به اینکه محتاج خداوند است و به هر حال باید رضاى او را تحصیل کند، و هر مقصد و خواسته‏اى داشته باشد باید از او بگیرد. رسول اکرم (ص) فرمود: خداى عزیز را بندگى کن چنان که گویى تو او را مى‏بینى، و هر گاه نتوانستى این حالت را دریابى: بدان که او حاضر و ناظر بر تو است. (مصباح الشریعة-ترجمه مصطفوى ص455)

عُبُودِیَّة یعنى اظهار فروتنى و طاعت و فرمانبردارى (از حقّ) واژه- عِبَادَة- از- عبودیّة- بلیغ‏تر است، زیرا عبادت نهایت فروتنى و طاعت است، لذا استحقاق و شایستگى پرستش را ندارد مگر کسی که نهایت کمال و فضیلت از اوست و او خداى تعالى است و لذا گفت: «أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ‏» (40/ یوسف)(المفردات فی غریب القرآن ص542)

طبق این روایت درون مایه عبودیت پروردگاری است، پس هر آنچه در بندگی از دست برود، در مقام ربوبیت می یابد. عبودیت سخت است چون در تقابل هوای نفس و آرزوها و خواسته های دیگران و جلوه های دنیا است. این دو واژه در نهج البلاغه از هم جدا شده و هر دو بشدت در هم گره خوردند. باید راه را با عبادت هموار کرد و بعد با عبودیت آنرا پیمود هر چند عبودیت تقدم رتبی بر عبادت دارد ولی عبادت مقدمه عبودیت است. امیرالمومنین علیه السلام می فرمایند: "غایهُ العبادهِ الطاعهُ" هدف عبادت، اطاعت خداوند متعال است. تعلیم و تعلم نیز باید در جهت عبادت و عبودیت قرار گیرد. تعبیراتی که در روایات در مورد علم و عالم داریم: نگاه به چهره عالم، مادر و پدر عبادت است به نظر می رسد که مسیر رسیدن به عبودیت را هموار می کند. همینطور خوابی که با وضو باشد عبادت است چون مسیر رسیدن به کمالات را هموار می کند. «یَأَیهَا النَّاس اعْبُدُوا رَبَّکُمُ الَّذِى خَلَقَکُمْ وَ الَّذِینَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ» (بقره/21) این آیه می فرماید عبادت را انجام دهید تا به کار پر زحمت تری همچون تقوا راه یابید.

امام رضا علیه السلام در قسمتی از یک روایت طولانی به عمل صالح و کوشش در عبادت بعنوان رکن اساسی در کنار حب آل محمد اشاره می کند و هر کدام ایندو را بدون دیگری ابتر می داند. «لَا تَدَعُوا الْعَمَلَ الصَّالِحَ وَ الِاجْتِهَادَ فِی الْعِبَادَةِ- اتِّکَالًا عَلَى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ع لَا تَدَعُوا حُبَّ آلِ مُحَمَّدٍ ع- وَ التَّسْلِیمَ لِأَمْرِهِمْ اتِّکَالًا عَلَى الْعِبَادَةِ- فَإِنَّهُ لَا یُقْبَلُ أَحَدُهُمَا دُونَ الْآخَر(بحار الأنوار، ج‏75 ص348) (مبادا اعمال نیک را باتکاى حب و دوستى آل محمد صلى الله علیه و آله رها کنید و مبادا دوستى آل محمد را باتکاى اعمال صالح از دست بدهید زیرا هیچ کدام از این دو به تنهائى پذیرفته نمی شود.)

منبع:شهید آوینی



تاريخ : پنجشنبه ٢٧ تیر ۱۳۸٧ | ۱٠:٠۳ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()