آموزش منش، فرایند بلند مدتی است که طی آن به کودکان و جوانان کمک می‌شود با دانستن، اندیشیدن و عمل به ارزش‌های اخلاقی، ویژگی‌های خوبی هم‌چون احترام گذاشتن به دیگران، مسؤولیت‌پذیری، درست‌کاری، صداقت، خود ارزشی و خود انضباطی را در خویشتن پرورش دهند.

 

آموزش منش از چند راه فراهم می‌شود: 

۱. فعالیت‌های تلفیقی در همه‌ برنامه‌ها و فوق برنامه‌ها‌ی درسی 

۲. ایجاد درسهایی در زمینه‌ مطالعات اجتماعی ـ مدنی با تأکید بر مسؤولیت‌های شهروندی 

۳. ایجاد فرصت‌هایی برای خدمت‌رسانی 

۴. تقویت سازمان‌های جوانان 

۵. انعکاس اقدامات یاد شده در سراسر جامعه 

 

مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در برنامه‌های آموزش منش : 

۱. تعهد مدیران و معلمانی که پرورش منش را بخشی لازم از وظایفشان می‌دانند. 

۲. انجام وظیفه مدرسه به عنوان جامعه‌ کوچک شهری 

۳. همراهی و پشتیبانی جامعه 

 

پیش‌فرض‌‌های اساسی در آ‌موزش منش:

- در یک جامعه مردم سالار، هر شهروندی ، حقوقی غیرقابل انکار و در عین حال مسؤولیت‌هایی برای شهرنشینی دارد.

- ویژگی‌های خوب به خودی خود ایجاد نمی‌شوند،‌ بلکه به مرور زمان و از طریق یاد دادن، ارائه الگو و یادگیری و تمرین پرورش می‌یابند 

شش اصل کلیدی برای به اجرا در آوردن آموزش منش در کلاس درس   

۱. آموزش منش موضوع درسی جداگانه‌ای نیست، بلکه بخشی از هر موضوع درسی است. بنابراین: 

- آموزش منش، آموزش اضافی نیست. آن را جزو یادگیری علمی دانش‌آموز به حساب آورید. 

- پرورش ویژگی‌های اخلاقی را جزو هدف های عینی تدریس قرار دهید. 

- فعالیت‌های یادگیری را در قالب موضوعات اجتماعی به کار گیرید. مثلاً در مبحث نمودارهای ریاضی، هنگام استفاده از داده‌ها در دستگاه مختصات ، درباره‌ مسؤولیت‌های فردی بحث کنید. 

- مواد آموزشی موردنیاز برای تدریس موضوعات مرتبط با رشد فردی را از قبل بازنگری کنید. 

- روش‌های تدریس و فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که بتوانند دانش‌آموزان را در فرایند تفکر درباره مسائل اخلاقی درگیر کنند. 

- برای اطمینان از درک و رشد شخصی دانش‌آموزان در موضوعات مربوط به آموزش منش، از پیشرفت یادگیری آنان ارزش‌یابی به عمل آورید.

 

۲. مدرسه و جامعه در آموزش منش به جوانان، نقش حیاتی دارند؛ بنابراین: 

- در ترسیم انتظاراتی که از کودکان و جوانان داریم، مشارکت مدرسه و جامعه ضروری است. 

- لازم است ویژگی‌های اخلاقی را به والدین نیز آموزش داد. 

- باید سازمان‌هایی که خارج از ساعات اداری از تسهیلات مدرسه استفاده می‌کنند، تشویق شوند از ویژگی‌های اخلاقی حمایت کنند.

 

۳.  محیط غنی کلاس درس مؤید آموزش منش است؛ بنابراین: 

- غنی‌سازی محیط کلاس را جزو اولویت‌های آموزشی قرار دهید. 

- برای تشکیل تیم‌های کاری، وظایف گروه‌های کوچک دانش‌آموزی را تعیین کنید. 

- روش‌های تدریسی استفاده کنید که مهارت‌های یادگیری جمعی را ارتقا می‌بخشند؛ مانند روش یادگیری مشارکتی. 

- در تعامل با دانش‌آموزان، نتایج عملکرد ایشان را محترم شمرید 

- از شیوه‌های مشارکت در تدریس توسط دانش‌آموزان استفاده کنید.

 

۴- معلمان توان‌مند برای تحقق بخشیدن به هدف‌های آموزش منش بهترین موقعیت را دارند، بنابراین لازم است: 

- در پروژه‌های برنامه‌ی درسی درگیر شوند و موضوعات آموزش منش را تعیین کنند. 

- نقش رهبر آموزشی را در مدرسه ایفا کنند. 

- مجلات و مقالات حرفه‌ای مربوط به رشد منش را بخوانند. 

- بیش‌تر اوقات با والدین ارتباط داشته باشند و آنان را نسبت به آن‌چه که در کلاس درس می‌گذرد، آشنا سازند. 

- ایده‌ها و اندیشه‌هایی را که منجر به عملی شدن آموزش منش در کلاس‌هایشان شده‌اند، به دیگران منتقل کنند. 

 

۵. خط‌مشی‌ها و شیوه‌های اداری و اجرایی باید آموزش منش را حمایت کنند. بنابراین: 

- آموزش منش را با اسناد و مدارک نوشتاری رسمیت دهید. 

- در رفتارهای پسندیده، سرمشق باشید. 

- در مدرسه، فضایی ایجاد کنید که از تلاش برای دست‌یابی به هدف‌های آموزش منش پشتیبانی شود. 

 

۶. آموزش منش، آموزشی فعال است؛ بنابراین: 

- دانش‌آموزان را از طریق بازیگری و ایفای نقش به مباحث مربوط به آموزش منش حساس و علاقه‌مند کنید. 

- از دانش‌آموزان بخواهید در گفت ‌وگوها در نقطه مقابل دیدگاه مطرح شده قرار بگیرند. 

- در ارتباط با موضوعات درسی، پروژه‌های « فعالیت محور» طراحی کنید. 

- دانش‌آموزان را در طراحی و سازمان‌دهی پروژه‌ها درگیر کنید. 

- از والدین و نهادهای اجتماعی بخواهید، دانش‌آموزان را در انجام پروژه‌ها یاری کنند. بدین‌طریق دانش‌آموزان مشاهده می‌کنند که چگونه بزرگسالان برای پیش‌برد مقاصد بشردوستانه، داوطلب می‌شوند. 

- نمونه‌های خوب کار کلاسی و فـــردی دانش‌آموزان را در خدمت رسانی به جامعه برجسته کنید. 

- پروژه‌های خدمت رسانی دانش‌آموزان را در مدرسه‌ها معرفی کنید. 

ملاک‌هایی برای تلفیق آموزش منش با برنامه‌های درسی

یک برنامه‌ تلفیقی آموزش منش، هر دو بعد شناختی و نگرشی را مورد توجه قرار می‌دهد. 

۱. فضیلت اخلاقی از طریق اقدام مسئولانه‌ پرورش می‌یابد. 

- برنامه‌ درسی باید به دانش‌آموزان فرصت دهد که در مدرسه و جامعه با پرسش‌های معنی‌دار روبه‌رو شوند. 

- دانش‌آموزان راه‌حل‌های ابتکاری و خلاقانه پیشنهاد دهند. 

- زمانی که راه‌حل‌ها قابل اجرا هستند، باید دانش‌آموزان درگیر فعالیت و اقدامات شوند. 

 

 ۲. فضیلت اخلاقی از طریق تعامل با همسالان، معلمان و افراد جامعه رشد می‌یابد؛ 

- ضروریست که برنامه‌ی درسی در تعاملات بین محیط‌های اجتماعی، فرهنگی و زیستی بر ابعاد اخلاقی متمرکز شود. 

 

۳. فضیلت اخلاقی به همه جنبه‌های شخصیت فرد، یکپارچگی و وحدت می‌بخشد. 

- دانش‌آموز احساس قوی هویت را در خود پرورش می‌دهد (عامل اصلی در تعهد و اقدام اخلاقی). 

- مدرسه فعالیت‌ها و زمینه‌های تجربه کردن فراوانی را در ابعاد شناختی و نگرشی ارائه می‌دهد که به منظور رشد اخلاقی طراحی شده‌اند. 

 

۴. منش شامل الگوهای سازگار و ثابت عمل است. 

- برنامه درسی باید به دانش‌آموزان کمک کند که خودشان را دائماً نسبت به مجموعه‌ای از ارزش‌های مثبت و هم‌چنین عمل به آن‌ها متهد سازند. 

- آموزش منش باید با برنامه‌ی درسی، فعالیت‌های فوق برنامه و نظام اداری و اجتماعی مدرسه جوش بخورد. 

- خانواده و جامعه باید، برای ایجاد محیطی حمایت‌گر از رشد فضیلت اخلاقی فعال شوند. باید برای دانش‌آموز فعال، فرصت‌هایی به منظور رشد شخصی فراهم کرد تا در وی نسبت به حفظ و عمل به مجموعه‌ای از ارزش‌ها تعهد به وجود آید. تعهدی که منجر به رفتار و اعمال اخلاقی پایدار شود. 

تأثیرات برنامه‌های آموزش منش:

۱. مدرسه را به جامعه‌ای شهری و مورد توجه، شبیه تر می‌سازد. 

۲. رفتارهای منفی دانش‌آموزان را ، از قبیل: خشونت، بدرفتاری و بی‌احترامی به معلمان، والدین و همسالان کاهش می‌دهد. 

۳. عملکرد علمی دانش‌آموزان را بهبود می بخشد. 

۴. جوانان را آماده می‌سازد که در جامعه شهروندانی مسئول و مولد باشند.

Kenneth Burret & Timothy Rusnak

ترجمه: یحیی فرادی

 



تاريخ : سه‌شنبه ۱٤ اسفند ۱۳۸٦ | ۸:۳٤ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()