کودکان، برکت زندگی و سرمایه‏های آینده جامعه به شمار می‏آیند. آنان برای رشد و بالندگی خود، نیازها و در مفهوم دقیق‏تر حقوقی دارند که باید به درستی به آن پرداخت. با توجه به نقش بی‏بدیل خانواده در بالندگی شخصیت کودک، پیش از همه، خانواده و سپس جامعه باید این حقوق را به خوبی بشناسند و خود را مکلف به پاس‏داشت آن بدانند. این حقوق در روایات اسلامی به زیبایی تبیین شده است. در این مجال، به جنبه‏های گوناگون تربیتی کودک از نگاه روایات و توصیه‏های دینی می‏پردازیم و در کنار آن به مشکلات کنونی کودکان، از جمله کودک‏آزاری و بزه‏کاری کودکان اشاره می‏کنیم.


پیمان‏نامه جهانی حقوق کودک

مجمع عمومی سازمان ملل، بر پایه نظر صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، پیمان‏نامه حقوق کودک را در سال 1989 تصویب کرد و بیشتر کشورهای جهان نیز بدان پیوستند. در این پیمان‏نامه، وضعیت حقوقی ایده‏آلی برای کودکان پیش‏بینی شده است و کشورهایی که به آن می‏پیوندند، باید بکوشند وضعیت رفاهی، حقوقی، آموزشی و پرورشی کودکان را تا سطح مورد نظر پیمان‏نامه بالا برند. دولت جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1372 به این پیمان‏نامه پیوست،  در این پیمان‏نامه، از حقوق متعدد و متفاوتی برای کودکان صحبت شده است؛ از جمله حق حیات و کسب هویت، حق زیستن با والدین، حق ابراز عقیده و آزادی تفکر و مذهب و حق تفریح و بازی.

توصیه رهبری به مسئولان رسانه‏های گروهی

مقام معظم رهبری، کودک را ذخیره ارزشمند جامعه معرفی می‏کند و در مورد اهمیت وظیفه مسئولان رسانه‏های گروهی در تربیت کودک می‏فرماید: «رادیو، تلویزیون، رسانه‏های گروهی و غیره، بایستی بدانند و بفهمند که چه کاری با مغز، دل و احساس لطیف کودک انجام می‏گیرد. وقتی کودک برنامه‏های تلویزیونی را می‏بیند، اثر آن امروز و فردا مشخص نخواهد شد، بلکه اثرش در جذب‏ها، دفع‏ها، احساسات، خداجویی‏ها، خداخواهی‏ها یا خدانخواهی‏ها نشان داده خواهد شد.” ایشان همچنین مسئولان را به بازتاب دادن سیره اولیای دین توجه می‏دهد. تا مشاهده گردد که مثلاً پیامبر گران‏قدر اسلام و پیروان وی، چگونه کوچک‏ترین نکات تربیتی را از نظر دور نمی‏داشتند و با داشتن مسئولیت اجتماعی در تاریخ، از گفت‏وگوهای صمیمانه با کودکان غافل نمی‏شدند».

در میان نام‏های نیک

از جمله حقوق کودک، انتخاب نام نیکو برای اوست. نام نیک، بهترین هدیه‏ای است که هر نوزاد در روزهای نخست زندگی از پدر و مادر می‏گیرد. پیامبر اسلام می‏فرماید: «نخستین هدیه‏ای که هر یک از شما به فرزندش می‏بخشد، نام خوب است. پس بهترین نام را برای فرزند خود انتخاب کنید.” در دامنه گسترده نام‏های نیکوی جهان، برخی نام‏ها، یادآور انسان‏های شایسته و مقرب درگاه الهی‏اند. و بسیاری از مردم از سر محبت و ارادتی که به آن بزرگواران دارند، این نام‏ها را برای فرزندان خویش برمی‏گزینند تا بذر محبت دوستان خدا را در دل فرزندانشان بکارند و راه درست زندگی را به آنان بنمایانند. وجود این نام‏های زیبا، مایه برکت اهل خانواده است. پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرماید: «خانه‏ای که نام محمد در آن باشد، خداوند روزی آن را گسترده گرداند. پس اگر فرزندتان را محمد نام گذاشتید، او را مزنید و دشنامش ندهید».

مقدس اردبیلی و تربیت مادر

مقدس اردبیلی، فقیه وارسته و محققی فرزانه و اسوه درایت و قداست بود. آن روز که مقدس اردبیلی از نجف به اردبیل سفر کرده بود، مردم از گوشه و کنار به دیدار او آمده بودند. وقتی مادر مقدس در مجلس حضور یافت، همگی به آن بانوی بزرگوار تبریک گفتند و از او پرسیدند که راز پیشرفت و مقامات عالی و معنوی فرزندش چه بود؟ مادر مقدس پس از حمد الهی در مورد تربیت او گفت: من هرگز لقمه شبهه‏ناک نخورده‏ام و قبل از شیر دادن او، وضو می‏گرفتم و ابدا به نامحرم نظر نمی‏انداختم و در تربیت کودک، بعد از باز گرفتنش از شیر می‏کوشیدم و نظافت و طهارت او را رعایت می‏کردم و با بچه‏های خوب او را می‏نشاندم.

والدین، هم‏بازی کودکان

یکی از راه‏های شخصیت دادن به کودکان، بازی کردن والدین با آنهاست. این کار اندکی از وقت والدین را می‏گیرد، ولی آثار بسیار نیکویی دارد. بازی با کودک می‏تواند به شکل محبت کردن و شعر خواندن برای او باشد. نقل است که حضرت زهرا علیهاالسلام ، امام حسن علیه‏السلام را در کودکی بالا و پایین می‏انداخت و با او بازی می‏کرد و با زبان شعر می‏فرمود: «حسن جان! مانند پدرت باش و حق را از بند اسارت به درآور.” همچنین سیره زندگانی پیامبر اسلام، از هم‏بازی شدن ایشان با کودکان خبر می‏دهد. در تاریخ آمده است که روزی حسین علیه‏السلام در کوچه سرگرم بازی بود که پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و یاران از آنجا می‏گذشتند. حضرت از ایشان جدا شد و در حالی که به سوی فرزندش گام برمی‏داشت، دستانش را گشود تا او را در آغوش بگیرد. کودک خنده‏کنان این سو و آن سو می‏گریخت و رسول‏اللّه‏ نیز خندان از پی او می‏دوید. سرانجام ایشان، حسین علیه‏السلام را گرفت و بوسید.

کودک و برنامه‏های تلویزیونی

کودکان خیلی بیشتر از بزرگ‏ترها تحت تأثیر فیلم‏ها و برنامه‏های تلویزیونی قرار می‏گیرند. پیامی که از راه برنامه تلویزیونی به کودک ارائه می‏شود، در فکر و روح آنها به خوبی نقش می‏بندد. این نقش بسته به ویژگی برنامه‏های تلویزیونی، می‏تواند مثبت یا منفی باشد. از یک طرف، خشک‏ترین مفاهیم در قالب برنامه‏های جذاب برای بچه‏ها قابل فهم و پذیرش می‏شود و از سوی دیگر، برنامه‏هایی که مانع آشنایی کودک با دنیای واقعیت‏ها شود و مانند کارتون‏های تخیلی، با قهرمان‏های افسانه‏ای و قدرت‏های جادویی، او را در دنیای غیرواقعی غرق کند، برای کودک زیان‏بار است.

خشونت، ماجراجویی و هیجان‏های کاذب اگر صورت افراطی و پرحجمی در برنامه‏های تلویزیونی داشته باشد، در تکوین شخصیت کودک، اثر منفی می‏گذارد و در دوران پس از بلوغ، ناهنجاری‏های روانی خطرناک در وی ایجاد می‏کند. بنابراین، بزرگ‏ترین محبت پدر و مادر در حق فرزندانشان این است که بر کودکان هنگام تماشای تلویزیون نظارت داشته باشند.

میانه‏روی در محبت

در حالی که زیاده‏روی در محبت همانند محبت کم، برای کودک ضرر دارد و ریشه امید و نشاط و حیات را در وجود او می‏خشکاند. تعادل و توازن در مهرورزی، عامل بالندگی و رشد است. آنچه در دین سفارش شده، رعایت میانه‏روی است.  امام باقر علیه‏السلام می‏فرماید: «بدترین پدران کسی است که در نیکی به فرزند خود زیاده‏روی می‏کند.” (تاریخ یعقوبی، ج 2)  آزاد گذاشتن فرزند به این معنا که هر کاری دلش می‏خواهد بتواند انجام دهد، این تصور را در ذهن کودک ایجاد می‏کند که جهان، تحت فرماندهی اوست و به کودکی نامسئول، خودخواه و پرخاشگر تبدیل می‏شود. از این رو، به والدین سفارش می‏شود رفتار منطقی و معقولی با فرزند خود داشته باشند و از افراط و تفریط در محبت بپرهیزند.

 

کودک‏آزاری

متأسفانه در هر جامعه، کودکانی هستند که از سوی والدین یا دیگر افراد بالغی که مسئولیت آنان را به عهده دارند، آزار ببینند. این آزارها یا به صورت شکنجه فیزیکی است یا به صورت روانی مثل محرومیت از محبت، تحقیر و سرزنش یا تبعیض و توهین. آزار فیزیکی و روانی کودک، آثاری مخرب بر روح، روان و شخصیت کودک بر جای می‏گذارد. در این میان، آموزه‏های روح‏بخش و انسان‏ساز اسلام، به محبت به کودکان، سفارش می‏کند و بزرگ‏سالان را از آزار کودک بر حذر می‏دارد. پیامبر اکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرماید: «کسی که به خردسالان رحم نکند، از ما نیست». نبود محبت، ارتباطات صمیمی و تفاهم متقابل از عوامل مؤثر در بزه‏کاری کودکان و نوجوانان است. کودکی که از محبت پدر و مادر محروم مانده یا درست اشباع نشده است، در خود احساس حقارت، کمبود و محرومیت می‏کند و برای هر گونه انحرافی آمادگی دارد.

نویسنده: ملیحه آقاجانی -- منبع: ماهنامه - گلبرگ - شماره 91 --تنظیم و تلخیص: کهتری



تاريخ : چهارشنبه ٢٤ شهریور ۱۳۸٩ | ۸:۱٠ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()