بسیاری از کسانی که در زمینه تفکر انتقادی قلم می زنند، بر این باورند که آغاز تفکر انتقادی به عصر فیلسوفان تاریخ تفکر می رسد؛ به متفکرانی چون :سقراط، آکوئیناس، اراسموس، مور، بیکن، دکارت، هابز، لاک، نیوتن و کانت. برخی همچون لیپمن  بر این عقیده اند که « جنبش توجه به تفکر انتقادی »، به نویسندگان دهه 1950 بر می گردد. و رویکرد جدید به تفکر انتقادی  در شکل امروزی اش از دهه 1980 آغاز شده است؛ یعنی دهه ای که تدوین کنندگان مجله  رهبری آموزشی  از متخصصان دعوت ک مقالاتی در زمینه تفکر انتقادی تالیف کنند. از میان کسانی که به دعوت مجله رهبری آموزشی پاسخ مثبت دادند، می توان به بیر و کاستا اشاره کرد .

 

 


امروزه، این دو نفر را از پیشتازان آموزش مهارتهای تفکر فراشناخت و مهارت های تفکر انتقادی به حساب می آورند.

متخصصان و نویسندگان زیادی بر این نظر استوارند که کارفرمایان در عصر حاضر به کارکنان و کارگرانی نیاز دارند که به صورت انتقادی می اندیشند. عده ای هم اعتقاد دارند که زندگی در یک جامعه دموکراتیک، بیش از آنکه به پیروی کردن از فرامین نیاز داشته باشد، نیازمند اتخاذ تصمیم های سازنده است. در نهایت، همه متخصصان باور دارند که تفکر، نیازمند محتواست. به عبارت دیگر بدون محتوا، تفکر معنادار نیست .تفکر انتقادی را می توان با هر محتوایی که ارزش پرداختن داشته باشد، آموزش داد .بنابراین محتوای برنامه های درسی برای آموزش تفکر انتقادی ارزشمند هستند.

 

تعریف تفکر انتقادی

 

تاکنون تعریف های زیادی از تفکر انتقادی ارائه شده است که از میان آنها چند تعریف بنیادی تر و قابل توجه تر هستند:

انیس  می گوید: « تفکر انتقادی، تفکری مبتنی بر استدلال است که بر تصمیم درباره انجام کاری یا باور به چیزی تاکید می ورزد. »

نوریسمی گوید: « تفکر انتقادی به معنی تصمیم به قبول یا قطع یک باور است.»

هالپرن تفکر انتقادی را چنین تعریف می کند: « تفکری است با استفاده از راهبردها یا مهارت های شناختی، که احتمال دستیابی به بازده مطلوب را بالا می برد . »

تعریف الدر و پال  هم چنین است: « تفکر انتقادی، توانایی پذیرش مسئولیت پیامدهای تفکر خویش است. »

شورای ملی توسعه تفکر انتقادی  نیز این گونه تفکر را فرایندی نظامدار و عقلی می داند که طی آن، فرد به طور فعال و متبحرانه به مفهوم سازی، کاربرد، تحلیل، ترکیب و ارزشیابی اطلاعات گرد آوری شده یا تولید شده می پردازد و از طریق مشاهده، تجربه، تامل و استدلال به سمت باور و عمل پیش می رود.

 

در طبقه بندی تفکر انتقادی بر اساس جلوه های عام آن، دست کم دو دیدگاه مشاهده می شود:

1- در تفکر انتقادی، همان مهارتهای عالی تفکر است.

2- تفکر انتقادی، همان فراشناخت است.

 

بیر می گوید، صاحبان تفکر انتقادی از ویژگی های زیر برخوردارند:

اهل شک هستند، سعه صدر دارند، آزاد اندیشند، ارزشمدار هستند ، به شواهد و استدلال بها می دهند، بر دقت و روشنی استدلال بها می دهند، بر دقت و روشنی استدلال تاکید می ورزند، از زاویه های متفاوتی به موضوع می نگرند، در صورتی که دلایلی برای تغییر موقعیت و موضع فکری خود بیابند، آنها را تغییر می دهند، از روش های متفاوتی، چون سوال پرسیدن، جدل، شناسایی و زیر سوال بردن فرض ها استفاده می کنند.

 

بیر همچنین می گوید:

- برای اندیشیدن انتقادی، لاجرم باید استاندارهایی را در دست داشت.

- تفکر انتقادی در برگیرنده شناسایی، ارزشیابی و جدل کردن است.

- تفکر انتقادی مستلزم استنباط یا نتیجه گیری از یک یا چند گزاره است.

 

مجله رشد معلم شماره 3

دکتر افسانه سنه

 



تاريخ : چهارشنبه ۸ مهر ۱۳۸۸ | ۱۱:۱٦ ‎ق.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()