یک مسأله مهم برای بسیاری از دانش‌آموزان دبیرستانی اجبار والدین برای فرستادن آن‌ها به دبیرستانی است که فکر می کنند بهترین است. دانش‌آموزان دبیرستانی کاملا آگاه هستند که برای ورود به دانشگاه باید تلاش زیادی بکنند. همانند کودکان این استرس می‌تواند باعث نمرات پایین و رفتارهای معکوس شود. پاسخ به استرس می‌تواند خود را به شکل ایجاد اختلالات در خوردن و مشکلات اجتماعی نشان دهد. باید این علائم را بشناسیم و برای مقابله با آن آماده باشیم.باید مراقب تغییر در وضعیت نمره‌ها، میزان توجه، کند عمل کردن، فقدان پاسخ‌دهی در کلاس یا منزل باشید. تغییرات ممکن است به شکل انزوا یا یک فعالیت برعکس مثل موزیک عجیب و غریب خود را نشان دهد. علل استرس: استرس خیلی زود و از دوران کودکستان شروع می‌شود. استرس بازی را به رقابت در ورزش، کوشش برای برتری و دوستی را به روابط اجتماعی تبدیل می‌کند. به گفته یکی از کارشناسان دانش‌آموزان در وضعیتی قرار می‌گیرند که باید مرتباً پیشرفت کنند و آن‌ها احساس می کنند که از هیچ حمایتی برخوردار نیستند.


کودکان در محیطی قرار گرفته‌اند که آن‌ها را به خاطر خودشان نمی‌خواهند بلکه آن‌ها را برای موفقیت‌هایشان دوست دارند. همه این عوامل، استرس را می‌سازند. یک روانپزشک اطفال می‌گوید: ما بدون استرس زنده نیستیم. او می‌گوید: درگیر و تحت فشار بودن باعث می شود که ما چیزهای جدید را یاد بگیریم و مغز ما عملکرد خود را حفظ کند. گاهی با استرس خیلی زیاد، اطفال کارایی خود را از دست می‌دهند. یکی از کارشناسان بهداشت و تغذیه می‌گوید: سوء تغذیه باعث ناآرامی و انزوای کودک می‌شود و قدرت فراگیری و توان جسمی او را می‌گیرد. معلمان باید با شناسایی آنان تغذیه مناسب در حد دوستانشان برای آن‌ها تهیه کنند تا کودک با دیدن تغذیه دیگران افسرده و ناراحت نشوند. برخی معلولیت‌های جسمی مانند دیداری، شنیداری، گفتاری، باعث استرس دانش‌آموزان می‌شود. زیرا این معلولیت‌ها موجب استرس فراوان کودک و سرخوردگی و افسردگی و انزوای او می‌شود. کودک اعتماد به نفس خود را از دست می‌دهد که این مسائل با راحت ترین راه‌ها رفع می‌شود. یکی از مهم‌ترین و عمده ترین استرس در دانش‌آموزان نمره و امتحان است. تبعیض قایل شدن در ابراز محبت به دانش‌آموزان، تفاخر برخی دانش‌آموزان به همتایان خود، برنامه‌ریزی نادرست درسی در یک هفته به‌گونه‌ای که چند درس سخت در یک روز قرار گیرند. تکلیف‌های سنگین شب و رفتار نادرست کادر مدرسه با دانش‌آموزان از مهم‌ترین عوامل استرس‌زا در دانش‌آموزان است آنچه معمولاً مورد کم‌توجهی مسوولان و دست‌اندرکاران مدارس و آموزش و پرورش قرار می‌گیرد، توجه به فضا و محیط فیزیکی مدارس است! با یک نگاه به کودکستان‌ها و پیش‌دبستان‌ها می‌بینیم از کوچکترین فضایی برای جلب توجه به ایجاد شوق در بچه‌ها استفاده می‌کنند. جذابیت، شادابی و طراوت محیط آموزشی نقش مهمی در جذب، ایجاد آرامش درونی و علاقه به حضور در مدرسه دارد. کمتر مدرسه‌ای را می‌بینید که دیوارهایش آجری نباشد! در واقع در مقطع ابتدایی جذابیت و زیبایی فضای مدرسه و استفاده از رنگ‌های شاد و تصاویر جذاب و جالب به همراه وجود فضای سبز در مدرسه می‌تواند در تغییر نگرش و کاهش اضطراب بچه ها مفید باشد. کلاس‌های کوچک و تاریک یا بسیار وسیع با تعداد زیاد دانش‌آموز، بچه‌ها را در نخستین تجربه حضور در مدرسه وحشت‌زده می‌کند!

علائم هشداردهنده‌ی استرس به  چهار دسته تقسیم می‌شوند: 1- ذهنی 2- جسمانی 3- عاطفی و روانی 4- رفتاری

الف)علائم ذهنی: کاهش یا عدم تمرکز، فراموش‌کاری، ناتوانی از به‌دست آوردن اطلاعات جدید، کاهش میزان هماهنگی ذهنی،از هم گسیختگی افکار، بی‌دقتی، پرخاشگری، افسردگی، گوشه‌گیری، نگرانی بیش از حد  ب)علائم جسمانی: سردرد میگرنی، تنفس نامنظم، تپش ناگهانی قلب، تنگی نفس حتی هنگام استراحت، بی‌قراری و به خود پیچیدن، پرش‌های عصبی، سرگیجه، خستگی مفرط، شکم درد و دل آشوبه، تهوّع

ج)علائم عاطفی و روانی: اضطراب، ترسهای بیمار گونه، هجوم هراس وپریشانی، پرخاشگری، بدگمانی، افسردگی، تغییر خلق و خو، دیدن کابوس‌های شبانه ، نگرانی بیش از حد، گوشه‌گیری

د)علائم رفتاری: پرخوری، کم اشتهایی، بی‌اشتهایی، نرسیدن به سرووضع خود، کناره‌گیری از دیگران، جویدن ناخن، چنگ‌زدن به موها، دست کشیدن به چانه و گونه، داشتن افکار مزاحم و بی‌مورد، وسواسی شدن.

برای پیشگیری از استرس مدرسه باید به نکات زیر توجه کرد:

1ـ زمانی را با کودکان خود سپری کنید، سعی کنید محیط خانه برای بچه‌ها با ثبات باشد.

2ـ در مورد قوانین خانه با هم مذاکره کنید.

3ـ فقط با بچه‌ها صحبت نکنید بلکه باید با آن‌ها ارتباط برقرار کنید. والدین مراقب استفاده زیاد از حد اینترنت باشند بخصوص زمانی‌که وقت زیادی را در اتاق‌های گفتگوی اینترنت می‌گذرانند، به هر حال دوری از ارتباط طبیعی با فرزندان می تواند علامتی از یک مشکل باشد.برگزاری آزمون‌های تشخیصی در طول سال تحصیلی می‌تواند اضطراب روزهای قبل و بعد از امتحان دانش‌آموزان را از بین ببرد. داشتن آرامش در زمان آزمون 24 ساعت قبل از آن، به بالا رفتن موفقیت تحصیلی در دانش‌آموزان کمک می‌کند و بهترین راه جلوگیری از نگرانی، مطالعه مستمر در طول سال تحصیلی است. والدین به هیچ وجه نباید در زمان امتحانات، دانش‌آموز را تحت فشار قرار دهند و او را وادار به خواندن زیاد درس کنند. امتحانات در واقع ملاک و معیار تشخیص رشد علمی برای هر دانش‌آموز است. و در یک یا دو شب هیچگاه نمی‌توان مطالب یکساله را فرا گرفت دانش‌آموزانی که در طول سال تحصیلی مطالعه داشته‌اند با آرامش قبل از امتحان به راحتی می‌توانند از سد آن عبور کنند. والدین به هیچ وجه نباید با وارد کردن فشار روحی به دانش‌آموزان در موقع امتحانات استرس و اضطراب برای آنان ایجاد کنند. در بین فراگیری علمی دانش‌آموزان تفریح نیز لازم است و این در حالی است که برخی والدین دانش‌آموز را در خانه حبس کرده تا مبادا نمره امتحانی آنان کم شود. یک پزشک متخصص تغذیه نیز می‌گوید: تغذیه درست در موقع امتحانات باعث بالا رفتن ضریب هوشی و کاهش استرس در دانش‌آموزان می‌شود. خواب شبانه بهترین خواب برای دانش‌آموزان در موقع امتحانات است، دانش‌آموزانی که ضریب یادگیری خود را کاهش می‌دهند در موقع امتحانات از خواب شبانه خود برای درس خواندن استفاده می‌کنند. فرزند خود را تشویق کنیم تا با معلمانش رابطه برقرار کند. به فرزند خود کمک کنیم تا بر اساس قواعد و اصول آموزشی صحیح برای امتحان آماده شود. بهترین درمان استرس در این بیماران، ورزش، خواندن کتاب‌های طنز و مصور و تماشای فیلم‌های کمدی است. ما فرهنگیان سعی کنیم در کلاس درس محتوای کتاب‌ها را به روش عملی به دانش‌آموزان انتقال دهیم. تا فراگیری دروس برای آن‌ها دلپذیرتر باشد. همچنین در برگزاری مراسم صبحگاهی ورزش را با موسیقی شاد انجام دهیم، زیرا موسیقی استرس را تا حدودی کاهش می‌دهد و بیشتر به روزهای میلاد امامان اهمیت بیشتری دهیم. پس از بیان راهکارهای مقابله با استرس باید این را متذکر شوم که: اگر چه ممکن است بسیار ساده و پیش پا افتاده به‌نظر برسد ولی زمان کافی را با کودکان خود نمی‌گذرانیم. همچنان‌که سن نوجوانان بالاتر می‌رود والدین به‌جای اینکه کارگردان باشند بیشتر نقش مربی را پیدا می‌کنند. اصل و مبانی ارتباط با سایر افراد و حضور در مکان‌های مختلف باید وجود داشته باشد. والدین باید تا حدی از کنترل فرزند خود دست بکشند! البته زیرنظر داشتن فرزند در این زمان از همیشه مهم‌تر است.

چند توصیه برای والدین: آن چه در ابتدا انتظار می‌رود والدین بدان عمل کنند، اهمیت دادن به ترسها و نگرانی‌های فرزندان است. هیچ گاه نباید ترس و نگرانی‌های فرزند را به مسخره گرفت. به صحبت‌های فرزند خود با دقت گوش دهید و با او همدلی کنید. به فرزند خود نشان دهید از این که او این قدر نگران است، شما نیز ناراحت هستید و سعی دارید عامل ترس و نگرانی را از بین ببرید. اجازه دهید کودک‌تان در مورد عامل استرس به راحتی با شما صحبت کند و از احساسات خود بی پرده با شما سخن بگوید. از فرزند خود نخواهید که راجع به عامل ترس خود سخن نگوید یا راجع به آن فکر نکند. اگر فرزند شما مدرسه هراسی دارد، ابتدا لازم است مشخص کنید علت این ترس، مدرسه است یا خانه. صاحب‌نظران معتقدند که بهترین درمان مدرسه هراسی، برگرداندن کودک به مدرسه است. به خاطر داشته باشید که مادری قاطع و معلمی مصمم و فهمیده می‌تواند به تدریج بچه را برای آمدن به کلاس درس ترغیب کنند. سعی کنید از ایجاد وابستگی افراطی و چسبندگی در فرزند خود بپرهیزید. به فرزند خود مسوولیتی را محول کنید که ضمن منطبق بودن با توانمندی وی، نیازمند کوشش‌های فردی او باشد. به فرزند خود بیاموزید افکار مثبت مانند «من ترس خود را کنترل می‌کنم، به جای افکار منفی از شدت ترس خواهم مرد» را جایگزین کند. تحقیقات نشان می‌دهند پر استفاده ترین رویکرد درمانی برای کودکان مضطرب و ترسو، خودآموزی کلامی است. (هربرت، 1378، ترجمه فیروزبخت)

در صورتی که احساس می‌کنید ترس‌های کودک شما بیش‌تر از حد متداول می‌باشد، سعی کنید با یک روانپزشک و روانشناس تماس بگیرید.

 

منابع:

1-چگونه می‌توان بر استرس غلبه کرد – ریچاردسون ترجمه: طالب زاده علیرضا

2- اصول کنترل استرس، وراپیفر ترجمه: ابوک آرین -عباس شفیعی اردستانی

3- چگونه ترس را در فرزندانمان کاهش دهیم – آزمندیان علیرضا -کارشناس اداره کل امور اداری و تشکیلات

4- رفتارهای بهنجار ونابهنجار -  نوابی نژاد شکوه



تاريخ : پنجشنبه ٢٦ شهریور ۱۳۸۸ | ۳:٤٩ ‎ب.ظ | نویسنده : سیدمحمدرضا موسوی زاهد | نظرات ()